Zmiany w prawie spadkowym

Opinia w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

[read_more]

ADRESAT:

Minister Sprawiedliwości

SPRAWA: 

Opinia w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

UZASADNIENIE:

W dniu 5 czerwca 2024r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji został zamieszczony projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego[1]. Przedłożona nowelizacja dotyka niezwykle ważnego – także dla grupy osób starszych – obszaru regulacji prawnych odnoszących się do prawa spadkowego. Przewiduje ona w szczególności następujące zmiany:

a/ testament ustny – zawężenie przesłanek sporządzenia testamentu, ograniczenie kręgu osób stwierdzających treść testamentu ustnego, skrócenie terminu do stwierdzenia treści testamentu ustnego przed sądem oraz wprowadzenie  nowego sposobu utrwalenia treści testamentu ustnego (testament ustny audiowizualny).

Proponowana nowelizacja przesuwa testament sporządzony w formie ustnej z katalogu testamentów zwykłych do katalogu testamentów szczególnych. Zaostrza też przesłanki wymagane do jego sporządzenia. Testament ustny został ograniczony jedynie do przypadków, gdy istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo, że spadkodawca umrze lub straci zdolność do sporządzenia testamentu w innej formie. Projekt zawiera także rodzaj nowatorskiego rozwiązania – testament ustny audiowizualny. Należy w tym miejscu podkreślić, iż nie jest to nowa forma testamentu szczególnego, ale nowy sposób utrwalenia treści testamentu ustnego. Testament ustny audiowizualny będzie można sporządzić w tych samych okolicznościach, co testament ustny – oba rodzaje testamentu ustnego różnicować będzie forma ich utrwalenia. Możliwość sporządzenia testamentu w nowym kształcie będzie zatem ograniczona jedynie do sytuacji szczególnych, tzn. takich, w których wyłączone jest całkowicie lub utrudnione jest w stopniu znaczącym sporządzenie testamentu w formie zwykłej.

b/ likwidacja instytucji testament podróżnego,

c/ całościowa regulacja formy testamentu wojskowego,

d/ skrócenie terminu skuteczności testamentu szczególnego z sześciu do trzech miesięcy,

e/ poszerzenie kręgu osób, które nie mogą być świadkami testamentu.

f/ wprowadzenie regulacji dotyczącej nowej instytucji obejmującej uchylenie z urzędu ponownego postanowienia spadkowego wydanego z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej uprzednio wydanego postanowienia spadkowego w odniesieniu do tego samego spadku.

Jak wskazano w uzasadnieniu do przedłożonego projektu ustawy stanowi on odpowiedź na istotną część postulatów formułowanych w orzecznictwie sądowym, zgłaszanych przez ekspertów jak również obywateli w zakresie koniecznych zmian w przepisach prawa spadkowego, które zostały uchwalone kilkadziesiąt lat temu i nie przystają już często do potrzeb współczesnego społeczeństwa. Proponowane zmiany pozwalają również na eliminowanie a co najmniej zmniejszanie ryzyka wystąpienia negatywnych zdarzeń w obiegu prawnym w szczególności w zakresie przypadków fałszerstw testamentów ustnych oraz wydawania przez sądy tzw. podwójnych postanowień spadkowych.

Biorąc pod uwagę powyżej wskazane okoliczności Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku wyraża pozytywną opinię o projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego.

---

[1] https://legislacja.gov.pl/projekt/12385851

Zadanie publiczne pn. Polskie Forum Seniorów sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030, Priorytet 4.