Stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich

Stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich

[read_more]

ADRESAT:

Magdalena Roguska –  Sekretarz Stanu

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

SPRAWA:

Stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich

UZASADNIENIE:

W dniu 5 listopada br. w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zamieszczona została informacja o planowanym do przyjęcia w IV kwartale 2025r. projekcie ustawy o zmianie ustaw w celu optymalizacji niektórych procesów w zakresie spraw obywatelskich (UD329)[1]. Zgodnie z opublikowanymi założeniami projekt ustawy zakłada nowelizację czterech aktów prawnych:

1. Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim,
2. Ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych,
3. Ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego,
4. Ustawy z dnia 17 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych.

Analizując zakres merytoryczny proponowanych zmian, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku po konsultacji z Polskim Forum Seniorów pozytywnie ocenia kierunek planowanych nowych rozwiązań, w szczególności w odniesieniu do nowelizacji ustawy o dowodach osobistych. Proponowane w tym zakresie przepisy zmierzają do usprawnienia, uproszczenia i unowocześnienia procedur administracyjnych, co ma bezpośredni wpływ na komfort obywateli, w tym osób starszych. Wśród szczególnie ważnych rozwiązań należy wskazać m.in.:

• możliwość odbioru dowodu osobistego w dowolnym urzędzie gminy, niezależnie od miejsca złożenia wniosku,
• wydłużenie okresu ważności dowodu osobistego dla osób, które ukończyły 70. rok życia,
• możliwość zgłoszenia utraty dokumentu lub podejrzenia nadużycia danych osobowych w trakcie składania wniosku o nowy dowód w miejscu pobytu wnioskodawcy,
• przywrócenie ważności dokumentu w przypadku jego unieważnienia wskutek oczywistej omyłki,
• dostęp członków najbliższej rodziny do dokumentacji dotyczącej dowodu osobistego bez konieczności wykazywania interesu prawnego.

Proponowane zmiany są szczególnie istotne z punktu widzenia seniorów, którzy często napotykają na trudności w załatwianiu spraw urzędowych z przyczyn zdrowotnych, komunikacyjnych lub cyfrowych. Za potrzebne rozwiązanie uznajemy wydłużenie okresu ważności dowodu osobistego dla osób powyżej 70. roku życia, co jest uzasadnione w szczególności faktem, iż osoby w tym wieku rzadziej zmieniają miejsce zamieszkania i dane osobowe, dlatego nie ma potrzeby częstego odnawiania dokumentu. Ograniczenie konieczności wizyt w urzędzie zmniejszy fizyczne i organizacyjne obciążenie seniorów – rozwiązanie to wpisuje się w zasadę dostępności usług publicznych i poszanowania godności osób starszych. Podobnie pozytywnie należy ocenić możliwość dostępu członków rodziny do dokumentacji dotyczącej dowodu osobistego bez konieczności wykazywania interesu prawnego – to rozwiązanie może być szczególnie przydatne w sytuacjach, gdy osoba starsza ma ograniczoną zdolność do samodzielnego działania, np. z powodów zdrowotnych.

Jednocześnie w kontekście dalszych prac nad projektem ustawy  rekomendujemy:

1.  Rozszerzenie katalogu ułatwień dla osób starszych w zakresie obsługi administracyjnej

Rekomendujemy rozważenie wprowadzenia dodatkowych rozwiązań wspierających seniorów w kontakcie z administracją, takich jak możliwość uruchomienia mobilnych punktów obsługi obywateli (np. okresowe wizyty urzędników w placówkach opiekuńczych czy domach seniora). Takie działania zwiększyłyby faktyczną dostępność usług dla osób o ograniczonej mobilności.

2. Uwzględnienie perspektywy dostępności cyfrowej dla osób starszych

W toku dalszych prac legislacyjnych warto zagwarantować, by narzędzia elektroniczne związane z obsługą dowodów osobistych (np. składanie wniosków, monitorowanie statusu, zgłoszenia utraty) były projektowane w sposób intuicyjny, czytelny i zgodny z zasadami dostępności cyfrowej. Ułatwi to korzystanie z usług publicznych osobom starszym, które coraz częściej podejmują próby samodzielnego załatwiania spraw online.

3. Wprowadzenie rozwiązań systemowych wspierających bezpieczeństwo seniorów w obszarze danych osobowych

Mając na uwadze rosnącą liczbę przypadków nadużyć i prób wyłudzeń danych, zasadne byłoby rozważenie automatycznego powiadamiania seniorów (np. SMS-em lub listownie) o dokonaniu czynności związanych z ich dowodem osobistym (np. jego unieważnieniu, znalezieniu, złożeniu wniosku o nowy dokument). Tego rodzaju system ostrzegania zwiększyłby poczucie bezpieczeństwa i pozwolił na szybkie reagowanie w razie nieuprawnionego wykorzystania danych.

Wyrażamy przekonanie, że proponowane zmiany przyczynią się do zwiększenia dostępności usług administracyjnych, poprawy komfortu życia osób starszych oraz wzmocnienia ich poczucia bezpieczeństwa i podmiotowości obywatelskiej. Projektowane rozwiązania wpisują się w ideę administracji przyjaznej obywatelom, która reaguje na potrzeby różnych grup społecznych, w tym seniorów, stanowiących dynamicznie rosnącą część społeczeństwa.

---

[1] https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustaw-w-celu-optymalizacji-niektorych-procesow-w-zakresie-spraw-obywatelskich

Projekt pn. Rozwijamy  partycypację przez aktywną edukację! dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025. Edycja 2025.