Stanowisko dotyczące projektu ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw

Stanowisko dotyczące projektu ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw

ADRESAT:
Rzecznik Praw Pacjenta

SPRAWA:  
Stanowisko dotyczące projektu ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw

UZASADNIENIE:

W dniu 4 maja 2026 r. Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił się do członków Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta z prośbą o przedstawienie opinii oraz uwag do projektu ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Przedłożony projekt, obejmujący obszerny materiał legislacyjny, stanowi próbę kompleksowego uporządkowania i ujednolicenia przepisów regulujących zasady wystawiania, realizacji oraz przechowywania recept. Zaproponowane rozwiązania mają charakter systemowy i obejmują zarówno etap preskrypcji, jak i realizacji recept oraz funkcjonowania aptek w systemie ochrony zdrowia. Ich głównym założeniem jest podniesienie poziomu bezpieczeństwa pacjentów, ograniczenie nieprawidłowości w obszarze refundacji oraz dostosowanie obowiązujących regulacji do postępującej cyfryzacji usług medycznych. Projekt przewiduje w szczególności:

• stworzenie jednolitego aktu prawnego obejmującego pełen cykl funkcjonowania recepty (od wystawienia po archiwizację), co eliminuje dotychczasowe rozproszenie regulacyjne,
• zmianę modelu refundacji, polegającą na określeniu maksymalnej ilości leku refundowanego, jaką pacjent może otrzymać w określonym czasie, niezależnie od liczby preskrypcji,
• rozszerzenie możliwości realizacji programów lekowych poprzez włączenie aptek, co może przełożyć się na lepszą dostępność terapii,
• wzmocnienie roli aptek jako placówek świadczących usługi zdrowotne, w tym realizację szczepień oraz kontynuację terapii,
• poszerzenie kompetencji farmaceutów, w tym dostępu do dokumentacji medycznej oraz możliwości preskrypcji w określonym zakresie,
• wprowadzenie pełnej dominacji e-recepty jako podstawowej formy ordynacji leków,
• rozwój systemów nadzoru i ewidencji recept, w tym wydłużenie okresu przechowywania danych oraz zwiększenie kontroli nad obiegiem recept.

Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku uznaje przedmiotową materię za szczególnie istotną z perspektywy osób starszych. Seniorzy stanowią bowiem grupę pacjentów najczęściej korzystających z systemu ochrony zdrowia, w tym w szczególności z farmakoterapii, często wielolekowej i długoterminowej. Proponowane zmiany będą zatem w sposób bezpośredni oddziaływać na ich codzienne funkcjonowanie, poziom bezpieczeństwa leczenia oraz dostęp do niezbędnych świadczeń. W kontekście osób starszych pozytywnie należy ocenić:

• konsolidację przepisów, która sprzyja większej przejrzystości systemu i ułatwia jego zrozumienie przez pacjentów oraz ich opiekunów,
• zmianę modelu refundacji, mogącą ograniczyć ryzyko przerw w terapii oraz poprawić ciągłość leczenia chorób przewlekłych typowych dla wieku podeszłego,
• zwiększenie dostępności leków poprzez włączenie aptek w realizację programów lekowych, co ma szczególne znaczenie dla osób o ograniczonej mobilności,
• rozwój funkcji opiekuńczych aptek, w tym możliwość kontynuacji terapii przez farmaceutów, co może odciążyć system i skrócić czas oczekiwania na świadczenia,
• upowszechnienie e-recepty, która – przy odpowiednim wsparciu – może usprawnić proces realizacji leczenia,
• wzmocnienie nadzoru nad obrotem lekami, co przekłada się na większe bezpieczeństwo farmakoterapii.

Jednocześnie, mając na uwadze specyfikę potrzeb seniorów, rekomenduje się zwrócenie szczególnej uwagi na następujące kwestie w dalszych pracach legislacyjnych:

1. Dostępność cyfrowa – konieczne jest zapewnienie alternatywnych, prostych w obsłudze form dostępu do e-recept dla osób wykluczonych cyfrowo (np. wydruki informacyjne, wsparcie opiekunów, uproszczone procedury w aptekach).
2. Wsparcie w korzystaniu z IKP – należy rozważyć wprowadzenie systemowych rozwiązań wspierających seniorów w obsłudze Internetowego Konta Pacjenta, w tym możliwość łatwego upoważniania osób bliskich.
3. Bezpieczeństwo wielolekowości – rozszerzenie kompetencji farmaceutów powinno iść w parze z wyraźnymi mechanizmami koordynacji leczenia, tak aby ograniczyć ryzyko interakcji lekowych u pacjentów przyjmujących wiele preparatów jednocześnie.
4. Czytelność informacji – dokumenty, komunikaty oraz informacje przekazywane pacjentom powinny być formułowane w sposób jasny i zrozumiały, z uwzględnieniem potrzeb osób starszych.
5. Równość dostępu terytorialnego – rozwój roli aptek nie może prowadzić do pogłębiania różnic między obszarami miejskimi a wiejskimi; konieczne jest zapewnienie realnej dostępności nowych usług na terenie całego kraju.
6. Edukacja zdrowotna – wskazane jest wprowadzenie działań edukacyjnych skierowanych do seniorów, wyjaśniających nowe zasady funkcjonowania systemu recept oraz możliwości korzystania z nowych rozwiązań.

Reasumując, projekt ustawy należy ocenić pozytywnie jako krok w kierunku uporządkowania i unowocześnienia systemu wystawiania i realizacji recept. Jednocześnie jego skuteczność będzie w dużej mierze zależeć od uwzględnienia szczególnych potrzeb osób starszych, które stanowią jedną z kluczowych grup beneficjentów proponowanych rozwiązań.

Z perspektywy Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku zasadne jest kontynuowanie prac nad projektem przy jednoczesnym uwzględnieniu wskazanych rekomendacji.

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.