Stanowisko dotyczące projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” (ID260).

Stanowisko dotyczące projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” (ID260).

ADRESAT:
Rzecznik Praw Pacjenta

SPRAWA:  
Stanowisko dotyczące projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” (ID260).

UZASADNIENIE:

W dniu 27 kwietnia 2026r. Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił się z do członków Rady Organizacji Pacjentów przy Rzeczniku Praw Pacjenta z prośbą o przesłanie opinii/uwag do projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia „Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” (ID260).

Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku wyraża pozytywne stanowisko wobec kierunków działań przewidzianych w projekcie Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku, które zakładają rozwój kompetencji cyfrowych, wzmacnianie zaufania do technologii sztucznej inteligencji oraz podnoszenie poziomu bezpieczeństwa cyfrowego. Federacja podkreśla jednocześnie, że realizacja tych celów – w szczególności w obszarze edukacji, budowania świadomości społecznej oraz przeciwdziałania zagrożeniom cyfrowym – powinna w sposób szczególny uwzględniać specyfikę różnych grup odbiorców, w tym zwłaszcza osób starszych.

W przedstawionym Projekcie widoczny jest bardzo szeroki zakres działań w obszarze rozwoju sztucznej inteligencji, jednak – w ocenie Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku – w niewystarczającym stopniu uwzględniono potrzeby oraz potencjał osób starszych w tym kontekście. Dotyczy to w szczególności działań edukacyjnych, informacyjnych oraz związanych z bezpieczeństwem cyfrowym. Seniorzy stanowią dynamicznie rosnącą część społeczeństwa, a proces starzenia się populacji będzie w najbliższych latach jednym z kluczowych uwarunkowań rozwoju usług publicznych. Jednocześnie jest to grupa szczególnie narażona na wykluczenie cyfrowe – zarówno w wymiarze dostępu do technologii, jak i kompetencji niezbędnych do ich efektywnego i bezpiecznego wykorzystania. W dokumencie odniesienia do tej grupy mają charakter incydentalny i ograniczają się głównie do ogólnego wskazania potrzeby wsparcia osób wykluczonych, bez zaproponowania spójnych i dedykowanych działań. Brak wyraźnego uwzględnienia seniorów w ww. Polityce może prowadzić do pogłębiania nierówności społecznych, a jednocześnie oznacza niewykorzystanie potencjału tej grupy – zarówno jako odbiorców usług publicznych, jak i aktywnych uczestników życia społecznego i edukacyjnego.

Analiza przedmiotowego dokumentu prowadzi do wskazania kilku ważnych obszarów wymagających doprecyzowania i wzmocnienia: 

1. Po pierwsze: wdrażanie rozwiązań AI w administracji i usługach publicznych (np. wirtualni asystenci, cyfrowe procedury, automatyzacja obsługi) bez równoległego przygotowania kompetencyjnego użytkowników może skutkować ograniczeniem realnej dostępności tych usług dla osób starszych.
2. Po drugie: obszary wskazane w dokumencie – w szczególności ochrona zdrowia, edukacja, usługi publiczne – są bezpośrednio powiązane z potrzebami seniorów. AI może w istotny sposób poprawić jakość życia tej grupy (np. poprzez wsparcie diagnostyki, monitorowanie zdrowia, ułatwienie kontaktu z administracją), jednak wymaga to świadomego zaprojektowania dedykowanych rozwiązań.
3. Po trzecie: istnieje rozwinięta infrastruktura społeczna i edukacyjna (np. uniwersytety trzeciego wieku), która może zostać wykorzystana jako naturalny kanał wdrażania kompetencji AI wśród seniorów – co w dokumencie nie zostało dostatecznie uwzględnione.

W związku z powyższym Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku zwraca się z uprzejmym wnioskiem o rozważenie uzupełnienia projektu Polityki rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku o następujące elementy, które – w ocenie Federacji – powinny zostać uwzględnione na poziomie zapisów programowych lub, w przypadku ograniczeń systemowych, zapewnione na etapie wdrożeniowym i wykonawczym:

1. wyraźne wskazanie seniorów jako jednej z kluczowych grup docelowych działań w obszarze edukacji i kompetencji cyfrowych związanych ze sztuczną inteligencją;
2. opracowanie i wdrożenie dedykowanych programów edukacyjnych w zakresie AI dla osób starszych – obejmujących zarówno podstawowe kompetencje cyfrowe, jak i praktyczne wykorzystanie narzędzi AI w życiu codziennym;
3. wykorzystanie istniejących struktur, w szczególności uniwersytetów trzeciego wieku, bibliotek, domów kultury oraz innych seniorskich organizacji pozarządowych, jako partnerów w realizacji działań edukacyjnych i informacyjnych;
4. projektowanie i wdrażanie usług publicznych opartych na AI zgodnie z zasadą dostępności – z uwzględnieniem potrzeb osób starszych (prosty język, intuicyjne interfejsy, możliwość wsparcia asystenckiego, alternatywne kanały kontaktu), a także z aktywnym udziałem seniorów w procesie projektowania i konsultowania rozwiązań (w tym interfejsów, funkcjonalności i sposobu komunikacji), tak aby tworzone narzędzia nie były oderwane od rzeczywistych potrzeb i percepcji tej grupy użytkowników;
5. prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych zwiększających poziom zaufania do technologii AI oraz świadomość zagrożeń, w szczególności w zakresie dezinformacji, tzw. fake newsów, deepfake’ów oraz oszustw cyfrowych, z uwzględnieniem specyfiki odbioru treści przez osoby starsze; działania te powinny obejmować praktyczne umiejętności weryfikacji informacji, rozpoznawania manipulacji oraz bezpiecznego korzystania z narzędzi cyfrowych i AI;
6. rozwój zastosowań AI w obszarach szczególnie istotnych dla seniorów, takich jak ochrona zdrowia (monitoring stanu zdrowia, profilaktyka), opieka, bezpieczeństwo oraz przeciwdziałanie samotności;
7. prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych zwiększających poziom zaufania do technologii AI oraz świadomość zagrożeń (np. dezinformacja, oszustwa cyfrowe);
8. uwzględnienie seniorów w systemie monitorowania efektów polityki AI – poprzez wprowadzenie wskaźników dotyczących poziomu kompetencji cyfrowych, korzystania z usług AI oraz stopnia wykluczenia cyfrowego w tej grupie.

Uwzględnienie osób starszych w sposób systemowy i zaplanowany nie powinno być traktowane jako działanie uzupełniające, lecz jako integralny element polityki rozwoju sztucznej inteligencji. Pozwoli to nie tylko ograniczyć ryzyko wykluczenia cyfrowego, ale również zwiększyć efektywność wdrażanych rozwiązań oraz ich realną użyteczność społeczną.

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.