Rekomendacje w zakresie lokowania zadań w obszarze polityki senioralnej w programie współpracy Ministra Nauki[1] z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego.
[1] Minister Nauki kieruje działem administracji rządowej – szkolnictwo wyższe i nauka, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Nauki (Dz. U. poz. 2716).
[read_more]
Adresat
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Sprawa:
Rekomendacje w zakresie lokowania zadań w obszarze polityki senioralnej w programie współpracy Ministra Nauki[1] z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego.
UZASADNIENIE
Postępujący dynamicznie proces starzenia się społeczeństwa polskiego stanowi fakt powszechnie znany i statystycznie udowodniony. Jego skalę pokazują najnowsze dane statystyczne, które od 2006r. jednoznacznie sygnalizują stały wzrost udziału osób starszych w populacji Polski. W 2005r. udział ten wyniósł 17,2%, a w 2023r. ukształtował się na poziomie 26,3% (za: „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023r.”, Główny Urząd Statystyczny, Białystok, grudzień 2024r.) Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi (liczby osób w wieku 65 lat i więcej przypadającej na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat). Dynamiczny wzrost tego wskaźnika zauważalny jest od 2011r. – wynosił on wówczas 19,4 podczas gdy na koniec 2023r. – osiągnął poziom 30,9 (za: Sytuacja osób…op.cit.). Wyniki Prognozy ludności na lata 2023 – 2060 wskazują jednocześnie na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa[2].
W kontekście powyższych, obiektywnych informacji statystycznych stwierdzić należy, iż polityka senioralna tak obecnie jak i w przyszłości winna stanowić jeden z priorytetowych obszarów zainteresowania państwa zarówno na szczeblu centralnym jak również regionalnym i lokalnym. W ostatnim czasie istotnym symbolem dostrzeżenia rangi tych zagadnień stało się powołanie po raz pierwszy w historii Polski konstytucyjnego Ministra do spraw Polityki Senioralnej, którego strategicznym zadaniem jest budowanie nowoczesnej, kompleksowej polityki senioralnej państwa mierzącej się z wyzwaniem postępującego procesu starzenia się społeczeństwa.
Ważnym, formalnoprawnym narzędziem Ministra Nauki umożliwiającym mobilizację i aktywne współdziałanie z podmiotami III sektora, którego istotnym segmentem są również organizacje seniorskie, jest roczny lub wieloletni program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi organizacjami pożytku publicznego, przyjmowany do realizacji na podstawie art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r., poz. 571). Aktualnie obowiązujący w tym zakresie dokument pn. „Program współpracy Ministra Nauki z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2025” został wprowadzony Zarządzeniem Ministra Nauki z dnia 19 grudnia 2024 r. (Dz. Urz. Min. Nauk. poz. 100). Przedmiotowy dokument formułuje w szczególności cele, zasady, zakres oraz formy współpracy z podmiotami III sektora w roku 2025.
W obszernie opisanych celach szczegółowych Programu wskazano m.in. na:
- zapewnienie i ułatwienie udziału organizacji pozarządowych w procesie tworzenia polityk publicznych i przepisów prawa oraz poprawa jakości decyzji i legislacji przez prowadzenie konsultacji publicznych; wysłuchanie racji różnych stron umożliwia wychwycenie przeoczeń i stworzenie bardziej wyważonych rozwiązań; podjęte decyzje uwzględniają dzięki temu zróżnicowane potrzeby poszczególnych obywateli, grup, środowisk i instytucji społeczeństwa obywatelskiego;
- zapewnienie racjonalnego i efektywnego wydatkowania środków finansowych przeznaczonych na zadania realizowane w ramach współpracy z organizacjami pozarządowymi;
- rozwijanie potencjału organizacji pozarządowych i wspieranie ich inicjatyw wpisujących się w zakres zadań realizowanych przez ministra;
- zwiększanie zaangażowania podmiotów społecznych w realizację priorytetowych programów dotyczących szkolnictwa wyższego i nauki;
- popularyzacja nauki i badań naukowych, w tym w małych miastach i na terenach wiejskich;
- upowszechnianie osiągnięć naukowych w różnych grupach wiekowych.
Z kolei wśród form współpracy wskazano:
- formy pozafinansowe w tym m.in. konsultowanie z organizacjami pozarządowymi projektów aktów normatywnych, obejmowanie patronatem ministra przedsięwzięć realizowanych przez partnerów społecznych, organizowanie wspólnych konferencji i seminariów,
- formy finansowe – obejmujące w szczególności finansowanie projektów w ramach programów lub przedsięwzięć ministra oraz zlecania realizacji zadań publicznych w ramach otwartych konkursów ofert.
Program definiuje również priorytetowe zadania publiczne, wśród których wskazano m.in. wzmacnianie współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz wykorzystywanie doświadczenia i potencjału organizacji pozarządowych w opracowywaniu projektów strategii, programów oraz innych dokumentów rządowych i resortowych.
Mając na uwadze poczynione na wstępie uwagi dotyczące rosnącego znaczenia wyzwań w obszarze polityki senioralnej państwa w kontekście aktualnego brzmienia obowiązującego Programu współpracy Ministra Nauki z organizacjami pozarządowymi – Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku rekomenduje i zachęca, aby:
- w procesie opracowania kolejnego Programu współpracy w sposób wyraźny opisać obszar możliwości wspierania realizacji zadań polityki senioralnej państwa przy wykorzystaniu zasobów będących w dyspozycji Ministra Nauki,
- w miarę możliwości zwiększyć środki finansowe na realizację zadań w powyższym zakresie – w ramach finansowych form współpracy z organizacjami pozarządowymi,
- na etapie konsultacji projektu Programu z organizacjami pozarządowymi maksymalnie szeroko upowszechnić jego treść w środowisku organizacji pozarządowych tak, by zwiększyć możliwość aktywnego włączenia się tych podmiotów w proces tworzenia Programu.
W powyższe rekomendacje wpisuje się sformułowany przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń UTW, poparty przez Polskie Forum Seniorów i przesłany do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pismem z dnia 9 lipca 2024r. wniosek o utworzenie w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w ramach Społecznej Odpowiedzialności Nauki – Trzecia Misja Uczelni – krajowego programu z określonym budżetem, mającego na celu:
- wspieranie upowszechniania wiedzy i popularyzacji nauki oraz osiągnięć naukowych,
- popularyzowanie innowacyjnych rozwiązań w obszarze starzejącego się społeczeństwa,
- wsparcie procesu dalszego rozwoju sieci Uniwersytetów Trzeciego Wieku, szczególnie w lokalizacjach znajdujących się poza siedzibami uczelni wyższych,
którego beneficjentami byłyby osoby starsze, słuchacze – studenci Uniwersytetów Trzeciego Wieku – z wykorzystaniem potencjału uczelni wyższych, środowiska naukowego oraz całej społeczności akademickiej.
Rekomendując powyższe wyrażamy jednocześnie przekonanie, iż tego typu działania podejmowane na szczeblu Ministra Nauki będą stanowiły ważny, czytelny i spójny z działaniami Ministra do spraw Polityki Senioralnej sygnał dla obywateli i organizacji społecznych wskazujący, iż problematyka wyzwań demograficznych jest dostrzegana i podejmowana we wszystkich działach administracji rządowej w Polsce.
[1] Minister Nauki kieruje działem administracji rządowej – szkolnictwo wyższe i nauka, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Nauki (Dz. U. poz. 2716).
[2] „Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023r.”, Minister do spraw Polityki Senioralnej, Warszawa, grudzień 2024r.)
Zadanie publiczne pn. Mocna Federacja – sieciuje, partycypuje, inspiruje! sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030, Priorytet 1a.
Aby zagłosować, musisz się zalogować.
Nie masz jeszcze konta? Dołącz do Polskiego Forum Seniorów.
