Rekomendacje do do projektu Programu współpracy Ministra Sprawiedliwości z organizacjami pozarządowymi na lata 2025-2028 

Rekomendacje do projektu Programu współpracy Ministra Sprawiedliwości z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na lata 2025–2028.

[read_more]

ADRESAT:

Minister Sprawiedliwości

SPRAWA:

Rekomendacje do projektu Programu współpracy Ministra Sprawiedliwości z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na lata 2025–2028.

UZASADNIENIE:

Na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości:  https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/ zamieszczono zaproszenie do wzięcia udziału w konsultacjach publicznych projektu Programu współpracy Ministra Sprawiedliwości
z organizacjami pozarządowymi na lata 2025-2028 (dalej: Program). 

W Programie sformułowano następujący zakres przedmiotowy:

1. udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zwiększanie świadomości prawnej społeczeństwa;
2. działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym;
3. działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;
4. naukę, szkolnictwo wyższe, edukację, oświatę i wychowanie;
5. wspieranie i upowszechnianie kultury fizycznej;
6. porządek i bezpieczeństwo publiczne;
7. upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działania wspomagające rozwój demokracji;
8. udzielanie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego;
9. upowszechnianie i ochrona praw konsumentów;
10. promocja i organizacja wolontariatu;
11. działalność na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechnianie i ochrona praw dziecka;
12. przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym;
13. działalność na rzecz organizacji pozarządowych.  

W tym kontekście konieczne wydaje się podkreślenie aktualnego trendu demograficznego w Polsce –  malejący odsetek dzieci i młodzieży, starzenie się ludności w wieku produkcyjnym, a także coraz większy udział ludności w wieku emerytalnym stanowią stałe, obserwowane od szeregu lat, zjawisko społeczne. Jak wynika z najnowszego raportu GUS „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2022r.” (GUS Warszawa, Białystok, 2023) w 2005 r. udział osób starszych w ogólnej populacji Polaków wyniósł 17,2%, a w 2022r. ukształtował się na poziomie 25,9%. Spadek liczby ludności ogółem i wzrost liczby ludności w wieku senioralnym skutkuje wzrostem wskaźnika obciążenia demograficznego osobami starszymi – wskaźnik ten ukształtował się w 2022 r. na poziomie 29,9. Dynamiczny przyrost liczby osób starszych oznacza, iż wzrasta liczba osób w wieku poprodukcyjnym – w 2022r. wskaźnik ludności w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym ukształtował się na poziomie 39, tj. o 15 wyższym niż w roku 2005. Wyniki Prognozy ludności na lata 2023–2060 wskazują na pogłębianie się procesu starzenia społeczeństwa. Mimo przewidywanego ubytku ludności o ponad 7 mln do 2060r. spodziewany jest postępujący proces starzenia się ludności Polski, co oznacza wzrost odsetka osób w wieku 65 lat i więcej. Populacja osób w tym wieku wzrośnie w końcu horyzontu prognozy do 11,8 miliona i będzie stanowiła prawie 40% ogółu ludności. (za: Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r., Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Warszawa, 2024).

Przed organami administracji publicznej – zarówno rządowej jak i samorządowej – stoi zatem ogromne wyzwanie, aby osobom starszym stwarzać warunki do prawidłowego i godnego funkcjonowania w społeczeństwie. Zmierzenie się z opisanym wyzwaniem wymaga w szczególności zadbania o to, by ta ważna społecznie problematyka była wyraźnie wyeksponowana we wszystkich dokumentach strategicznych i planistycznych z jednoczesnym zabezpieczeniem odpowiednich środków budżetowych na ich realizację. Wyrażamy przekonanie, iż w kolejnych latach takie właśnie podejście cechować będzie wszystkie działania podejmowane przez administrację publiczną w sferze szeroko rozumianej polityki senioralnej. Za szczególnie istotne dla seniorów – z punktu widzenia funkcjonowania i zadań Ministerstwa Sprawiedliwości – uznać należy:  szeroko pojęte bezpieczeństwo (ochrona przed przestępstwami), przeciwdziałanie przemocy, przeciwdziałanie wykluczeniu i dyskryminacji, edukacja dla bezpieczeństwa (w tym w ramach uniwersytetów trzeciego wieku) oraz współpraca międzypokoleniowa i aktywizacja.  Należy podkreślić, iż każde działanie skierowane do seniorów i ukierunkowane na poprawę ich sytuacji uznać trzeba za ważne i zasługujące na pełne poparcie.

Wśród wielu wyżej wymienionych, ważnych zagadnień w ocenie Wnioskodawcy – w ostatnich latach – na szczególną uwagę zasługuje problematyka bezpieczeństwa osób starszych. Bezpieczeństwo osób starszych to kwestia złożona i wielowątkowa. Przez bezpieczeństwo seniorów należy rozumieć np. ochronę przed oszustami (w tym oszustami w intrenecie), bezpieczeństwo w ruchu drogowym czy też kwestie związane z ochroną przed przemocą (fizyczną, psychiczną, ekonomiczną itp.). Warto zwrócić uwagę na kilka wybranych danych statystycznych w tym zakresie:

• w pierwszej połowie 2021r. niemal 1200 seniorów padło ofiarą oszustów metodą na wnuczka (i jej pochodnymi), tracąc tym samym kwotę ok. 63 mln zł (!)^[1]; natomiast w całym roku 2020 straty sięgnęły ok. 86 mln zł^[2]; z kolei 2023r. szacuje się, że seniorzy stracili ok 143 mln zł[3];
• każdego roku w Polsce zgłaszanych jest około 1700 zaginięć osób powyżej 65 roku życia^[4];
• w wypadkach drogowych wśród ofiar – osób pieszych, największą grupę w 2023r. stanowili właśnie seniorzy, powyżej 60 roku życia – niemal 1850 poszkodowanych osób^[5];
• w roku 2022 niemal 6500 osób w wieku 50 i więcej lat (5246 kobiet, 1222 mężczyzn) padło ofiarą przestępstwa znęcania się nad członkiem rodziny lub inną osobą zależną lub bezradną (art. 207 ustawy Kodeks karny)^[6].

Biorąc pod uwagę wieloaspektowe skutki starzenia się społeczeństwa oraz prognozy wskazujące na utrzymywanie się przez kolejne lata tego trendu demograficznego – Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku rekomenduje
i uprzejmie prosi o:

1. wyraźne zdefiniowanie zagadnień dot. osób starszych w Programie współpracy Ministra Sprawiedliwości z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na lata 2025–2028 oraz konsekwentne rozbudowywanie działań na rzecz seniorów w roku 2025 i w latach kolejnych; 
2. dodanie w zakresie przedmiotowym Programu współpracy: działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym oraz wyartykułowanie tej problematyki w celach szczegółowych;
3. przygotowanie i ogłoszenie w roku 2025 i nast. konkursów grantowych dedykowanych dla seniorów i organizacji seniorskich oraz rozważenie wprowadzenia dofinasowań wieloletnich;
4. poszerzanie planowanych działań na rzecz osób starszych w innych dokumentach strategicznych Ministra Sprawiedliwości;
5. zabezpieczenie w budżecie środków niezbędnych do realizacji planowanych i oczekiwanych społecznie działań dla seniorów i organizacji seniorskich.

---

[1] https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C908054%2Ckgp-przez-pol-roku-w-wyniku-oszustw-min-na-wnuczka-polscy-seniorzy-stracili

[2] https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C798145%2Cw-ubieglym-roku-w-wyniku-oszustw-na-wnuczka-polscy-seniorzy-stracili-86-mln

[3] https://businessinsider.com.pl/poradnik-finansowy/na-wnuczka-to-tylko-jedna-z-metod-tracimy-140-mln-zl-rocznie-przez-oszustow/qrgx383

[4] https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/194674,Wyszedl-z-domu-i-nie-powrocil-zaginiecia-seniorow-jako-narastajacy-problem-spole.html

[5] Raport Komendy Głównej Policji Biura Ruchu Drogowego – Wypadki drogowe w Polsce w 2023 roku

[6] https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/wymiar-sprawiedliwosci/wymiar-sprawiedliwosci/ofiary-gwaltu-i-przemocy-domowej,1,1.html (Tabela: Ofiary gwałtu i przemocy domowej 2013-2019. Tablice w formacie CSV)

Zadanie publiczne pn. Polskie Forum Seniorów sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030, Priorytet 4.