Rekomendacja  działań w  zakresie zwiększenia świadomości prawnej seniorów na poszczególnych etapach procesu sądowego

Rekomendacja  działań w  zakresie zwiększenia świadomości prawnej seniorów na poszczególnych etapach procesu sądowego, w szczególności w zakresie pouczeń dla osób starszych, które mogą stać się uczestnikami procesu sądowego w roli pokrzywdzonego, podejrzanego lub świadka.

[read_more]

Adresat

Zuzanna Rudzińska – Bluszcz

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

Sprawa:

Rekomendacja  działań w  zakresie zwiększenia świadomości prawnej seniorów na poszczególnych etapach procesu sądowego, w szczególności w zakresie pouczeń dla osób starszych, które mogą stać się uczestnikami procesu sądowego w roli pokrzywdzonego, podejrzanego lub świadka.

UZASADNIENIE

W nawiązaniu do spotkania w dniu  24 października 2024 roku zorganizowanego przez Panią Minister Zuzannę Rudzińską – Bluszcz, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, w którym online brała udział Wiesława Borczyk, Prezes Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku, pragniemy podkreślić konieczność systematycznego  podnoszenia świadomości prawnej obywateli o poszczególnych etapach procesu sądowego w tym o przysługujących prawach i obowiązkach osób mogących stać się jego częścią w roli pokrzywdzonego, podejrzanego lub świadka. Doniosłe znaczenie ma to w przypadku m.in.  osób starszych – osób o szczególnych potrzebach ze względu na wiek lub stan zdrowia, dla których spotkanie z wymiarem sprawiedliwości bywa często trudnym doświadczeniem. Mając to na uwadze istotne jest, aby w pracach nad zmianą przepisów prawnych – szczególnie w zakresie pouczeń –  zwrócić uwagę na język i formę stanowionych przepisów, aby były one zrozumiałe dla osób bez względu na wiek, stan zdrowia czy wykształcenie.

Warto w tym kontekście zaznaczyć, że już w 2016 roku na to zagadnienie zwracał uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich dr Adam Bondar w piśmie skierowanym do ówczesnego Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobry (pismo Nr II.510.363.2016.VV z dnia 26 kwietnia 2016 r.). Podkreślał w nim znaczenie skutecznych procedur informowania stron postępowania i innych podmiotów w nim uczestniczących o przysługujących im prawach i obowiązkach, jako jednego z podstawowych warunków odpowiedniej realizacji podstawowych standardów stawianych współczesnemu procesowi karnemu. Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślał również, że odpowiednie ukształtowanie regulacji dotyczących prawa do informacji w postępowaniu karnym ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowej realizacji  zobowiązań ciążących na Rzeczypospolitej Polskiej, na mocy aktów prawa międzynarodowego, ma również istotne znaczenie dla współpracy wymiarów sprawiedliwości  państw członkowskich Unii Europejskiej.

Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim piśmie przytoczył także minimalne standardy wynikające z prawa Unii Europejskiej, dotyczące prawa do informacji w postępowaniu karnym zawarte w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 roku w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L142/1,1.6.2012). Dyrektywa ta ustanawia przepisy dotyczące prawa osób podejrzanych lub oskarżonych do informacji dotyczących przysługujących im praw i obowiązków w ramach postępowania karnego. Ponadto dyrektywa zawiera również przepisy dot. praw osób podlegających europejskiemu nakazowi aresztowania. W aspekcie materialnym ustanawia obowiązek niezwłocznego udzielania pokrzywdzonemu oraz oskarżonemu informacji umożliwiających skuteczną realizację przysługujących im praw m.in. w zakresie prawa do obrońcy, uprawnień do bezpłatnej pomocy prawnej oraz warunków jej uzyskania, prawa do informacji dotyczących oskarżenia, prawa do tłumacza ustnego i pisemnego, prawa do odmowy składania wyjaśnień.

Prace nad tym zagadnieniem zostały podjęte w Ministerstwie Sprawiedliwości dopiero w 2024 r. Aktualnie obowiązujące Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie określenia wzorów pisemnych pouczeń o uprawnieniach i obowiązkach podejrzanego, pokrzywdzonego i świadka (Dz.U. 2024 poz.1239), które weszło w życie 15 sierpnia 2024r., uchyliło poprzednie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2020 r. w tej sprawie. Zawiera ono w załącznikach pouczenia opracowane w nowej formie.

Mając na uwadze opisane wyżej fakty i okoliczności Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń UTW zachęca Ministerstwo Sprawiedliwości do  kontynuowania prac nad doskonaleniem wzorów pouczeń, zarówno co do ich treści jak i formy (np. włączenie grafiki), aby ich treść była lepiej zrozumiała dla uczestników postępowania sądowego.

Przedstawiając powyższe deklarujemy współpracę – poprzez sieć Uniwersytetów Trzeciego Wieku – w zakresie podnoszenia wiedzy i świadomości prawnej osób starszych w tym m.in. w obszarze ich praw i obowiązków jako potencjalnych uczestników postępowania sądowego.

Zadanie publiczne pn. Polskie Forum Seniorów sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030, Priorytet 4.