Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Wielkopolskiego.

Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Wielkopolskiego.

[read_more]

ADRESAT:
Zarząd Województwa Wielkopolskiego      

SPRAWA:  
Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Wielkopolskiego.

UZASADNIENIE:

Od ponad dekady obowiązujące w Polsce regulacje prawne umożliwiają powoływanie rad seniorów jako istotnej formy udziału osób starszych w życiu publicznym oraz w lokalnych procesach decyzyjnych. Instytucja ta została wprowadzona do ustawy o samorządzie gminnym nowelizacją z dnia 11 października 2013r. Wprowadzenie możliwości tworzenia rad seniorów stanowiło ważny krok w kierunku wzmocnienia partycypacji obywatelskiej osób starszych, zapewniając im realną możliwość artykułowania potrzeb oraz prezentowania stanowisk w sprawach publicznych. W 2023r. zakres stosowania tego rozwiązania został rozszerzony na poziom powiatów i województw, co należy postrzegać jako odpowiedź na postępujący proces starzenia się społeczeństwa oraz rosnące oczekiwania środowisk seniorskich. Systematyczny wzrost liczby powoływanych rad seniorów potwierdza zasadność tego rozwiązania oraz jego istotne znaczenie dla kształtowania lokalnej i regionalnej polityki społecznej.

Rady seniorów są ważnym elementem lokalnej polityki społecznej, umożliwiając osobom starszym aktywny udział w kształtowaniu działań i kierunków rozwoju samorządu. Dzięki ich funkcjonowaniu seniorzy mogą współtworzyć programy, zgłaszać postulaty oraz wskazywać obszary wymagające wsparcia. Rady pełnią funkcje konsultacyjne, doradcze i inicjatywne, opiniując sprawy dotyczące osób starszych oraz przedstawiając własne propozycje rozwiązań. Ich podstawową rolą jest reprezentowanie interesów seniorów, wzmacnianie ich podmiotowości oraz rozwijanie dialogu międzypokoleniowego, co czyni je istotnym fundamentem lokalnej polityki senioralnej opartej na współpracy i zaangażowaniu obywatelskim.

Rady seniorów nie posiadają osobowości prawnej, co istotnie ogranicza ich zdolność do samodzielnego działania. Nie mogą pozyskiwać środków finansowych ani realizować własnych projektów, a ich funkcjonowanie zależy od wsparcia jednostek samorządu terytorialnego. W efekcie wiele inicjatyw nie jest wdrażanych. Wobec rosnących potrzeb i oczekiwań seniorów zasadne jest wprowadzenie rozwiązań systemowych zapewniających radom seniorów stabilne warunki działania i realny wpływ na politykę społeczną.

W kontekście aktualnych potrzeb społecznych uzasadnione jest wprowadzenie wyodrębnionego mechanizmu finansowego wspierającego działania rad seniorów. Mechanizm ten mógłby polegać na przekazywaniu gminom i powiatom środków celowych w formie prostych konkursów grantowych, przeznaczonych wyłącznie na realizację inicjatyw zgłaszanych przez rady seniorów. Podstawą ubiegania się o środki byłaby uchwała rady seniorów potwierdzająca zasadność projektu oraz jego zgodność z potrzebami osób starszych na danym obszarze. Tak skonstruowany system zapewniałby finansowanie działań oddolnych, wzmacniałby pozycję rad seniorów jako partnerów samorządu oraz umożliwiał ich realny udział w planowaniu i realizacji lokalnej polityki senioralnej.

W Województwie Wielkopolskim, podobnie jak w skali całego kraju, systematycznie rośnie liczba osób starszych – wymaga to podejmowania skutecznych działań na rzecz ich integracji społecznej i aktywnego uczestnictwa w życiu regionu. Rady seniorów, dysponujące wiedzą o lokalnych potrzebach, stanowią istotne zaplecze eksperckie i inicjatywne oraz mogą pełnić funkcję koordynatorów działań senioralnych. Ich włączenie sprzyja współpracy samorządów z organizacjami pozarządowymi, instytucjami kultury i ochrony zdrowia oraz pozwala na lepsze dopasowanie projektów do rzeczywistych potrzeb społeczności lokalnych. Zapewnienie radom seniorów stabilnych warunków funkcjonowania umożliwi pełniejsze wykorzystanie ich potencjału jako partnerów samorządu, doradców i inicjatorów działań, wspierając rozwój przyjaznej i aktywnej polityki senioralnej w Województwie Wielkopolskim.

Jako dobrą praktykę w przywołanym powyżej zakresie można wskazać mechanizmy już funkcjonujące w innych województwach, np.:

1. w Województwie Mazowieckim: Samorządowy Instrument Wsparcia Inicjatyw Rad Seniorów „Mazowsze dla seniorów”

Działanie to polega na udzielaniu powiatom, gminom, miastom na prawach powiatu z terenu województwa mazowieckiego oraz dzielnicom m.st. Warszawy, pomocy finansowej przeznaczonej na realizację bieżących zadań własnych ww. jednostek samorządowych, będących inicjatywą rad seniorów^[1],

2. w Województwie Pomorskim: „Pomorskie Rady Seniorów 2025”

Ideą konkursu jest promowanie partycypacji społecznej osób starszych, upowszechnianie aktywności seniorów oraz polityki senioralnej poprzez wspieranie inicjatyw rad seniorów oraz polepszenie jakości życia mieszkańców regionu w wieku senioralnym. Wnioski mogą składać wyłącznie te gminy i powiaty, w których funkcjonują rady seniorów – załącznikiem do wniosku jest stosowna uchwała rady seniorów, z której wynika potrzebna określonych działań^[2],

3. w Województwie Dolnośląskim: „Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku”

W ramach tego konkursu gminy i powiaty mogą otrzymać wsparcie np. w zakresie tworzenia rady seniorów^[3],

4. w Województwie Podlaskim: konkurs „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”

Środki przeznaczone są na wsparcie zadań własnych gmin o charakterze bieżącym, które wynikają z inicjatyw rad seniorów. Finansowanie obejmuje działania niezwiązane z inwestycjami, takie jak szkolenia, warsztaty, kampanie prozdrowotne czy inne przedsięwzięcia aktywizujące osoby starsze^[4].   

Zaangażowanie Samorządu Województwa Wielkopolskiego w proponowaną inicjatywę stanowiłoby spójne i uzasadnione rozwinięcie dotychczasowych działań na rzecz osób starszych w regionie oraz pozostawałoby w zgodzie z obowiązującymi dokumentami strategicznymi. W Strategii Rozwoju Województwa Wielkopolskiego do 2030 roku w ramach Wyzwania 4. Przeciwdziałanie dezintegracji społecznej i utracie regionalnej tożsamości, rozwijanie kapitału społecznego i kulturowego wskazuje się, iż „wyzwaniem jest również tworzenie warunków rozwoju partycypacji społecznej i aktywności obywatelskiej oraz stymulowanie wzrostu zaufania społecznego, służące integracji społecznej oraz wzmacnianiu tożsamości regionalnej. Kluczowe w tym aspekcie jest wsparcie obszaru ekonomii społecznej i solidarnej, której narzędzia mogą być odpowiedzią na potrzebę budowania odpowiedzialnych wspólnot lokalnych. Podmioty ekonomii społecznej mogą być nie tylko lokalnym realizatorem usług publicznych, ale też partnerem samorządów lokalnych w tworzeniu warunków do społecznej partycypacji i odpowiedzialności. Do tworzenia wartości społecznej przyczyniają się także społeczna odpowiedzialność biznesu i wolontariat”. Natomiast w ramach celu strategicznego: Wzrost skuteczności wielkopolskich instytucji i sprawności zarządzania regionem wskazuje się na „rozwój współzarządzania, z wykorzystaniem metod partycypacji społecznej”.

Z kolei w Wielkopolskim Programie Wspierania Osób Starszych na Lata 2026-2030 wprost wskazuje się, iż „rady seniorów w Polsce mają ogromny potencjał jako narzędzie aktywizacji społecznej i wpływu osób starszych na lokalne decyzje. Ich skuteczność zależy jednak od wsparcia instytucjonalnego, warunków działania i zaangażowania samych seniorów”.

Niniejszy wniosek stanowi zatem odpowiedź na pewne potrzeby i wyzwania zdiagnozowane w przytoczonych powyżej dokumentach strategicznych.

Uwzględniając powyższe argumenty, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń UTW rekomenduje rozważenie wdrożenia rozwiązań wspierających rozwój partycypacji osób starszych w regionie, w szczególności poprzez:

1. powołanie zespołu roboczego odpowiedzialnego za opracowanie założeń konkursu, z udziałem np. przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Poznaniu oraz reprezentantów środowisk senioralnych, w tym rad seniorów i organizacji pozarządowych;
2. wydzielenie środków finansowych w budżecie Województwa Wielkopolskiego na rok 2026 oraz zabezpieczenie środków w uchwałach budżetowych w kolejnych latach, z przeznaczeniem na realizację konkursu wspierającego inicjatywy rad seniorów;
3. ogłoszenie otwartego konkursu ofert – np. pod nazwą „Wielkopolskie dla Seniorów – Wsparcie Rad Seniorów” – skierowanego do jednostek samorządu terytorialnego, przy obligatoryjnym zaangażowaniu rad seniorów jako autorów lub współautorów zgłaszanych projektów;
4. przeprowadzenie szerokiej kampanii informacyjno-promocyjnej dotyczącej konkursu, skierowanej do samorządów Województwa Wielkopolskiego oraz organizacji działających na rzecz osób starszych, co pozwoli zwiększyć jego zasięg, rozpoznawalność i skuteczność.

Wdrożenie proponowanych działań wzmocni rolę rad seniorów jako partnerów samorządów w kształtowaniu i realizacji polityki senioralnej, pozwalając w pełni wykorzystać ich doświadczenie w doradztwie, konsultacjach i inicjatywach społecznych. Rozwiązania te będą także impulsem do pogłębiania współpracy i integracji środowisk senioralnych w Województwie Wielkopolskim, zwiększając ich aktywny udział w życiu publicznym regionu.

---

[1] https://mazovia.pl/pl/bip/zalatw-sprawe/zdrowie-i-polityka-spoleczna/mazowsze-dla-seniorow/mazowsze-dla-seniorow-2025-nabor-wnioskow-1.html

[2] https://rops.pomorskie.eu/2025/01/28/pomorskie-rady-seniorow-2025/

[3] https://umwd.dolnyslask.pl/organizacje-pozarzadowe/dolnoslaska-spoleczna-rada-senioralna/aktualnosci/artykul/nabor-wnioskow-w-ramach-programu-wsparcia-rad-seniorow-na-dolnym-slasku-3/

[4] https://podlaskie.eu/spoleczenstwo/konkurs-wspolpraca-z-podlaskimi-radami-seniorow.html

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.