Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Warmińsko – Mazurskiego.

Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Warmińsko – Mazurskiego.

[read_more]

ADRESACI:
Zarząd Województwa Warmińsko – Mazurskiego       

SPRAWA:  
Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Warmińsko – Mazurskiego.

UZASADNIENIE:

Od ponad dekady polskie prawo umożliwia powoływanie rad seniorów jako formy udziału osób starszych w życiu publicznym i lokalnych procesach decyzyjnych. Instytucję tę wprowadzono do ustawy o samorządzie gminnym nowelizacją z 11 października 2013r. – jej intencją było wzmocnienie partycypacji obywatelskiej seniorów oraz zapewnienie im realnej możliwości artykułowania potrzeb i stanowisk w sprawach publicznych. W 2023r. rozwiązanie to rozszerzono na poziom powiatów i województw, co stanowiło odpowiedź na proces starzenia się społeczeństwa i rosnące oczekiwania środowisk seniorskich. Rosnąca liczba rad seniorów potwierdza zasadność tego instrumentu oraz jego znaczenie dla kształtowania lokalnej i regionalnej polityki społecznej.

Rady seniorów pełnią funkcje konsultacyjne, doradcze i inicjatywne – opiniują sprawy dotyczące seniorów oraz zgłaszają własne propozycje rozwiązań. Reprezentują ich interesy, wzmacniają podmiotowość i wspierają dialog międzypokoleniowy, stanowiąc kluczowy filar lokalnej polityki senioralnej opartej na współpracy i aktywnym uczestnictwie obywatelskim.

Rady seniorów nie posiadają jednak osobowości prawnej, co ogranicza ich samodzielność organizacyjną i finansową. Nie mogą samodzielnie pozyskiwać środków ani realizować własnych projektów, a ich działalność uzależniona jest od wsparcia jednostek samorządu terytorialnego. W konsekwencji część inicjatyw niestety nie jest wdrażana. Wobec rosnących potrzeb i oczekiwań seniorów zasadne jest wprowadzenie rozwiązań systemowych, które zapewnią radom seniorów stabilne warunki funkcjonowania oraz bardziej realny wpływ na kształtowanie polityki społecznej.

W odpowiedzi na aktualne potrzeby społeczne zasadne jest wprowadzenie wyodrębnionego mechanizmu finansowego wspierającego działalność rad seniorów. Mógłby on polegać na przekazywaniu gminom i powiatom środków celowych w ramach uproszczonych konkursów grantowych, przeznaczonych wyłącznie na inicjatywy zgłaszane przez rady seniorów. Warunkiem ubiegania się o środki przez gminę/powiat  byłaby uchwała rady seniorów potwierdzająca zasadność projektu i jego zgodność z lokalnymi potrzebami osób starszych. Taki system zapewniłby wsparcie dla działań oddolnych, wzmocnił pozycję rad jako partnerów samorządu oraz umożliwił ich realny udział w planowaniu i realizacji lokalnej polityki senioralnej.

Jako dobrą praktykę w przywołanym powyżej zakresie można wskazać mechanizmy już funkcjonujące w innych województwach, np.:

1. w Województwie Mazowieckim: Samorządowy Instrument Wsparcia Inicjatyw Rad Seniorów „Mazowsze dla seniorów”

Działanie to polega na udzielaniu powiatom, gminom, miastom na prawach powiatu z terenu województwa mazowieckiego oraz dzielnicom m.st. Warszawy, pomocy finansowej przeznaczonej na realizację bieżących zadań własnych ww. jednostek samorządowych, będących inicjatywą rad seniorów^[1],

2. w Województwie Pomorskim: „Pomorskie Rady Seniorów 2025”

Ideą konkursu jest promowanie partycypacji społecznej osób starszych, upowszechnianie aktywności seniorów oraz polityki senioralnej poprzez wspieranie inicjatyw rad seniorów oraz polepszenie jakości życia mieszkańców regionu w wieku senioralnym. Wnioski mogą składać wyłącznie te gminy i powiaty, w których funkcjonują rady seniorów – załącznikiem do wniosku jest stosowna uchwała rady seniorów, z której wynika potrzebna określonych działań^[2],

3. w Województwie Dolnośląskim: „Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku”

W ramach tego konkursu gminy i powiaty mogą otrzymać wsparcie np. w zakresie tworzenia rady seniorów^[3],

4. w Województwie Podlaskim: konkurs „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”

Środki przeznaczone są na wsparcie zadań własnych gmin o charakterze bieżącym, które wynikają z inicjatyw rad seniorów. Finansowanie obejmuje działania niezwiązane z inwestycjami, takie jak szkolenia, warsztaty, kampanie prozdrowotne czy inne przedsięwzięcia aktywizujące osoby starsze^[4].   

Włączenie się Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w proponowaną inicjatywę byłoby naturalną kontynuacją prowadzonych dotąd działań na rzecz seniorów oraz rozwiązaniem spójnym z obowiązującymi dokumentami strategicznymi regionu. W  Strategii: Warmińsko-Mazurskie 2030. Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego autorzy w celu operacyjnym obejmującym silny kapitał społeczny podkreślają m.in.:

1. rozwój partycypacji społecznej i wolontariatu;
2. tworzenie infrastruktury integracji i aktywności społecznej, w tym sportowej;
3. tworzenie warunków dla wzmacniania edukacji obywatelskiej i kulturalnej;
4. rozwój kompetencji obywatelskich i kulturowych w kształceniu innym niż formalne.

Natomiast w Polityce senioralnej województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2021-2027 podkreśla się, iż „Ważnym sposobem angażującym seniorów w tworzenie polityk publicznych, a tym samym umożliwiającym wywieranie wpływu na życie i funkcjonowanie osób starszych w przestrzeni publicznej jest włączanie przedstawicieli organizacji seniorskich do prac w zespołach opracowujących, opiniujących oraz monitorującychprogramy społeczne, powoływanych przez samorządy terytorialne”.

Wniosek ten jest zatem reakcją na potrzeby i wyzwania wskazane w powyższych  dokumentach strategicznych.

Uwzględniając powyższe argumenty, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń UTW rekomenduje rozważenie wdrożenia rozwiązań wspierających rozwój partycypacji osób starszych w regionie, w szczególności poprzez:

1. powołanie zespołu roboczego odpowiedzialnego za opracowanie założeń konkursu, z udziałem np. przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Olsztynie oraz reprezentantów środowisk senioralnych, w tym rad seniorów i organizacji pozarządowych;
2. wydzielenie środków finansowych w budżecie Województwa Warmińsko – Mazurskiego na rok 2026 oraz zabezpieczenie środków w uchwałach budżetowych w kolejnych latach, z przeznaczeniem na realizację konkursu wspierającego inicjatywy rad seniorów;
3. ogłoszenie otwartego konkursu ofert – np. pod nazwą „Warmińsko – Mazurskie dla Seniorów – Wsparcie Rad Seniorów” – skierowanego do jednostek samorządu terytorialnego, przy obligatoryjnym zaangażowaniu rad seniorów jako autorów lub współautorów zgłaszanych projektów;
4. przeprowadzenie szerokiej kampanii informacyjno-promocyjnej dotyczącej konkursu, skierowanej do samorządów Województwa Warmińsko – Mazurskiego oraz organizacji działających na rzecz osób starszych, co pozwoli zwiększyć jego zasięg, rozpoznawalność i skuteczność.

Realizacja proponowanych działań wzmocni rolę rad seniorów jako pełnoprawnych partnerów samorządów, a jednocześnie pozwoli tworzyć trwałe ramy współpracy i integracji środowisk senioralnych w Województwie Warmińsko-Mazurskim, umożliwiając seniorom bardziej aktywne i znaczące uczestnictwo w życiu publicznym regionu.

---

[1] https://mazovia.pl/pl/bip/zalatw-sprawe/zdrowie-i-polityka-spoleczna/mazowsze-dla-seniorow/mazowsze-dla-seniorow-2025-nabor-wnioskow-1.html

[2] https://rops.pomorskie.eu/2025/01/28/pomorskie-rady-seniorow-2025/

[3] https://umwd.dolnyslask.pl/organizacje-pozarzadowe/dolnoslaska-spoleczna-rada-senioralna/aktualnosci/artykul/nabor-wnioskow-w-ramach-programu-wsparcia-rad-seniorow-na-dolnym-slasku-3/

[4] https://podlaskie.eu/spoleczenstwo/konkurs-wspolpraca-z-podlaskimi-radami-seniorow.html

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.