Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Opolskiego.

Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Opolskiego.

[read_more]

ADRESACI:
Zarząd Województwa Opolskiego       

SPRAWA:  
Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Opolskiego.

UZASADNIENIE:

Od ponad dekady obowiązujące przepisy umożliwiają tworzenie rad seniorów jako formy instytucjonalnego włączania osób starszych w życie publiczne oraz procesy decyzyjne na poziomie lokalnym. Wprowadzone nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym z 11 października 2013r., rady te pełnią funkcję doradczą i opiniodawczą wobec władz samorządowych. Rozwiązanie to, będące ważnym krokiem w kierunku rozwoju partycypacji obywatelskiej, stworzyło seniorom realną przestrzeń do artykułowania potrzeb i opinii. W 2023r. mechanizm ten został rozszerzony również na poziom powiatów i województw, co stanowi odpowiedź na proces starzenia się społeczeństwa i rosnące potrzeby środowisk seniorskich. Rosnąca liczba rad seniorów potwierdza zasadność tego rozwiązania i jego skuteczność w praktyce.

Rady seniorów odgrywają istotną rolę w systemie lokalnej polityki społecznej. Umożliwiają osobom starszym udział w tworzeniu strategii i programów, formułowanie postulatów oraz wskazywanie priorytetów działań samorządów. Ich funkcja ma charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny – obejmuje zarówno opiniowanie spraw dotyczących seniorów, jak i przedstawianie własnych propozycji rozwiązań. Niezależnie od poziomu działania, misją rad seniorów jest reprezentowanie interesów osób starszych, wzmacnianie ich podmiotowości oraz rozwijanie dialogu międzypokoleniowego. Działalność rad seniorów stanowi zatem istotny element polityki senioralnej opartej na współpracy i solidarności społecznej.

Rady seniorów, mimo swojej wartości i aktywności, nie posiadają osobowości prawnej, przez co nie mogą samodzielnie pozyskiwać funduszy ani realizować projektów. Ich funkcjonowanie zależy od wsparcia organizacyjnego i finansowego jednostki samorządu, przy której działają. Ograniczenie to powoduje, że wiele cennych inicjatyw pozostaje niezrealizowanych z powodu braku środków. W konsekwencji coraz wyraźniej wskazuje się na potrzebę wprowadzenia rozwiązań systemowych zapewniających radom seniorów bardziej stabilne warunki działania oraz realny wpływ na kształtowanie polityki publicznej.

W tym kontekście zasadne wydaje się rozważenie wprowadzenia mechanizmów grantowych lub modułów wsparcia dedykowanych inicjatywom rad seniorów. Środki te mogłyby być udzielane gminom i powiatom w ramach prostych, przejrzystych procedur, a podstawą takiego wniosku samorządowego mogłaby być uchwała rady seniorów potwierdzająca zgodność projektu z potrzebami środowiska osób starszych w danej gminie/powiecie. Takie rozwiązanie gwarantowałoby realizację inicjatyw odpowiadających faktycznym oczekiwaniom seniorów, jednocześnie wzmacniając pozycję rad jako partnerów samorządu w kształtowaniu polityki społecznej. Zapewnienie stabilnego wsparcia organizacyjnego i finansowego pozwoliłoby radom seniorów pełniej realizować ich zadania, rozwijać własne inicjatywy i aktywnie uczestniczyć w procesach planowania oraz monitorowania działań na rzecz tej grupy wiekowej mieszkańców.

W Województwie Opolskim, podobnie jak w całym kraju, rośnie odsetek osób starszych, co generuje potrzebę rozwijania rozwiązań sprzyjających integracji społecznej i aktywizacji seniorów. Rady seniorów, dysponujące wiedzą o realnych potrzebach lokalnych środowisk, mogą pełnić rolę naturalnego zaplecza eksperckiego i animacyjnego. Ich wsparcie przyczynia się do skuteczniejszej współpracy samorządów, organizacji pozarządowych, instytucji kultury i ochrony zdrowia. Zapewnienie radom seniorów trwałych podstaw działania pozwoliłoby wykorzystać ich potencjał w pełni – jako lokalnych liderów, doradców i inicjatorów przedsięwzięć służących budowaniu przyjaznej, solidarnej przestrzeni dla osób starszych w regionie.

Jako dobrą praktykę w przywołanym powyżej zakresie można wskazać mechanizmy już funkcjonujące w innych województwach, np.:

1. w Województwie Mazowieckim: Samorządowy Instrument Wsparcia Inicjatyw Rad Seniorów „Mazowsze dla seniorów”

Działanie to polega na udzielaniu powiatom, gminom, miastom na prawach powiatu z terenu województwa mazowieckiego oraz dzielnicom m.st. Warszawy, pomocy finansowej przeznaczonej na realizację bieżących zadań własnych ww. jednostek samorządowych, będących inicjatywą rad seniorów^[1],

2. w Województwie Pomorskim: „Pomorskie Rady Seniorów 2025”

Ideą konkursu jest promowanie partycypacji społecznej osób starszych, upowszechnianie aktywności seniorów oraz polityki senioralnej poprzez wspieranie inicjatyw rad seniorów oraz polepszenie jakości życia mieszkańców regionu w wieku senioralnym. Wnioski mogą składać wyłącznie te gminy i powiaty, w których funkcjonują rady seniorów – załącznikiem do wniosku jest stosowna uchwała rady seniorów, z której wynika potrzebna określonych działań^[2]

3. w Województwie Dolnośląskim: „Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku”

W ramach tego konkursu gminy i powiaty mogą otrzymać wsparcie np. w zakresie tworzenia rady seniorów^[3],

4. w Województwie Podlaskim: konkurs „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”

Środki przeznaczone są na wsparcie zadań własnych gmin o charakterze bieżącym, które wynikają z inicjatyw rad seniorów. Finansowanie obejmuje działania niezwiązane z inwestycjami, takie jak szkolenia, warsztaty, kampanie prozdrowotne czy inne przedsięwzięcia aktywizujące osoby starsze^[4].  

Zaangażowanie Samorządu Województwa Opolskiego w proponowaną inicjatywę stanowiłoby logiczne rozwinięcie dotychczasowych działań na rzecz osób starszych w regionie oraz miałoby oparcie w obowiązujących dokumentach strategicznych województwa.
W Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego – Opolskie 2030 w kierunkach działań do celu operacyjnego „Trwałe więzi społeczne” wskazuje się potrzebę zwiększania partycypacji mieszkańców w działaniach na rzecz swoich środowisk lokalnych i całego województwa; wsparcie wspólnych inicjatyw różnych grup społecznych, w tym służących integracji europejskiej, włączanie społeczne osób zagrożonych wykluczeniem; wzrost świadomości potrzeb i problemów osób z niepełnosprawnościami; rozwój budżetów obywatelskich i sołeckich; promocję wolontariatu i innych dobrych praktyk w działalności społecznej. Natomiast w Wojewódzkiej strategii w zakresie polityki społecznej na lata 2016-2025 jako wyzwanie regionalnej polityki społecznej wskazuje się m.in. na potrzebę wsparcia i aktywizacji osób w podeszłym wieku, np. poprzez zwiększenie aktywności seniorów i ich udziału w życiu społeczności lokalnych (m.in. promocja tworzenia lokalnych rad senioralnych, wolontariatu seniorów na rzecz innych osób niesamodzielnych). W tym kontekście w ramach celu strategicznego „Opolski model wsparcia i aktywizacji seniorów” sformułowano  np. cel operacyjny 2.2. „Zwiększenie udziału osób starszych w życiu społecznym – aktywny udział w działaniach instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, wolontariacie”. 

Niniejszy wniosek jest zatem bezpośrednią odpowiedzią na problemy, potrzeby i wyzwania zdiagnozowane w przytoczonych powyżej dokumentach strategicznych.

Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń UTW zachęca do rozważenia wdrożenia rozwiązań wzmacniających rozwój partycypacji senioralnej w regionie, w szczególności poprzez:

1. powołanie zespołu roboczego odpowiedzialnego za opracowanie założeń konkursu, z udziałem np. przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu oraz reprezentantów środowisk senioralnych, w tym rad seniorów i organizacji pozarządowych;
2. zabezpieczenie odpowiednich środków finansowych w budżecie Województwa Opolskiego na rok 2026, przeznaczonych na realizację konkursu wspierającego inicjatywy rad seniorów;
3. ogłoszenie otwartego konkursu ofert – np. pod nazwą „Opolskie dla Seniorów – Wsparcie Rad Seniorów 2026” – skierowanego do jednostek samorządu terytorialnego, przy obligatoryjnym zaangażowaniu rad seniorów jako autorów lub współautorów zgłaszanych projektów;
4. przeprowadzenie szerokiej kampanii informacyjno-promocyjnej dotyczącej konkursu, skierowanej do samorządów Województwa Opolskiego oraz organizacji działających na rzecz osób starszych, co pozwoli zwiększyć jego zasięg, rozpoznawalność i skuteczność.

Wdrożenie wskazanych działań znacząco wzmocni rolę rad seniorów jako partnerów samorządów w procesie tworzenia i realizacji polityki senioralnej. Umożliwi efektywniejsze wykorzystanie ich doświadczenia w obszarze doradztwa, konsultacji i inicjatyw społecznych. Proponowane rozwiązania staną się także impulsem do pogłębiania współpracy i integracji środowisk senioralnych w Województwie Opolskim, zwiększając ich udział w życiu publicznym regionu.

---

[1] https://mazovia.pl/pl/bip/zalatw-sprawe/zdrowie-i-polityka-spoleczna/mazowsze-dla-seniorow/mazowsze-dla-seniorow-2025-nabor-wnioskow-1.html

[2] https://rops.pomorskie.eu/2025/01/28/pomorskie-rady-seniorow-2025/

[3] https://umwd.dolnyslask.pl/organizacje-pozarzadowe/dolnoslaska-spoleczna-rada-senioralna/aktualnosci/artykul/nabor-wnioskow-w-ramach-programu-wsparcia-rad-seniorow-na-dolnym-slasku-3/

[4] https://podlaskie.eu/spoleczenstwo/konkurs-wspolpraca-z-podlaskimi-radami-seniorow.html

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.