Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Małopolskiego

Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Małopolskiego

[read_more]

ADRESACI:
Zarząd Województwa Małopolskiego     

SPRAWA:  
Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Małopolskiego

UZASADNIENIE:

Od ponad dekady w Polsce funkcjonuje prawna możliwość tworzenia rad seniorów na poziomie gminnym, zapoczątkowana nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym z dnia 11 października 2013 roku. W kolejnych latach rozszerzono ten model partycypacji, umożliwiając także powoływanie rad seniorów na szczeblu powiatowym i wojewódzkim – na mocy nowelizacji ustaw samorządowych z dnia 9 marca 2023 roku. Te rozwiązania zyskały szerokie uznanie w społecznościach lokalnych i regionalnych, a liczba funkcjonujących w Polsce rad seniorów systematycznie rośnie.

Rady seniorów pełnią funkcję ciał opiniodawczych, doradczych i inicjatywnych. Ich głównym celem – niezależnie od szczebla administracyjnego – jest reprezentowanie potrzeb oraz interesów osób starszych wobec władz samorządowych, a także formułowanie propozycji działań i stanowisk w sprawach ważnych dla tej grupy mieszkańców.

Rady seniorów, choć pełnią ważną rolę doradczo-konsultacyjną, nie posiadają osobowości prawnej, co w praktyce oznacza, że nie mogą samodzielnie dysponować środkami finansowymi ani realizować projektów jako odrębne podmioty. Ich funkcjonowanie jest ściśle uzależnione od wsparcia organizacyjnego i budżetowego jednostek samorządu terytorialnego, przy których zostały powołane. Z tego względu niezwykle istotne jest wzmacnianie skuteczności i sprawczości rad seniorów poprzez tworzenie systemowych narzędzi wsparcia – w szczególności dedykowanych mechanizmów finansowania ich najpilniejszych inicjatyw i działań. Lokalne samorządy powinny mieć możliwość korzystania ze źródeł zewnętrznych, np. programów wojewódzkich, które ułatwią im realne realizowanie najbardziej potrzebnych inicjatyw podnoszonych przez rady seniorów.   

Wprowadzenie mechanizmów, które umożliwią samorządom pozyskiwanie środków na inicjatywy zgłaszane przez rady seniorów, wzmocni ich rolę jako aktywnych i efektywnych podmiotów działających na rzecz osób starszych. Tego rodzaju wsparcie finansowe pozwoli radom na realizację istotnych projektów, które odpowiadają na konkretne oczekiwania seniorów w danej społeczności. Dostęp do dedykowanych funduszy nie tylko zwiększy ich sprawczość, ale także zmotywuje członków rad do dalszego angażowania się w działalność społeczną, inspirując ich do podejmowania nowych inicjatyw. Dzięki temu, rady seniorów staną się silniejszym ogniwem w procesie integracji seniorów w życie społeczne i w tworzeniu polityk wspierających ich aktywność w różnych obszarach życia.

Proponowany mechanizm wsparcia mógłby zakładać, że wniosek o dofinansowanie składa jednostka samorządu terytorialnego (gmina, powiat), natomiast przedmiotem wniosku może być wyłącznie inicjatywa zgłoszona przez właściwą radę seniorów. Warunkiem formalnym byłoby dołączenie do wniosku uchwały rady seniorów, potwierdzającej poparcie dla danego przedsięwzięcia. Takie rozwiązanie zapewniałoby, że finansowane działania odpowiadają rzeczywistym potrzebom środowiska senioralnego i wzmacniają podmiotowość samych rad w procesie tworzenia lokalnej polityki senioralnej.

Jako dobrą praktykę w przywołanym powyżej zakresie można wskazać mechanizmy już funkcjonujące w innych województwach, np.:

1. w Województwie Mazowieckim: Samorządowy Instrument Wsparcia Inicjatyw Rad Seniorów „Mazowsze dla seniorów”

Działanie to polega na udzielaniu powiatom, gminom, miastom na prawach powiatu z terenu województwa mazowieckiego oraz dzielnicom m.st. Warszawy, pomocy finansowej przeznaczonej na realizację bieżących zadań własnych ww. jednostek samorządowych, będących inicjatywą rad seniorów[1],

• w Województwie Pomorskim: „Pomorskie Rady Seniorów 2025”

Ideą konkursu jest promowanie partycypacji społecznej osób starszych, upowszechnianie aktywności seniorów oraz polityki senioralnej poprzez wspieranie inicjatyw rad seniorów oraz polepszenie jakości życia mieszkańców regionu w wieku senioralnym. Wnioski mogą składać wyłącznie te gminy i powiaty, w których funkcjonują rady seniorów – załącznikiem do wniosku jest stosowana uchwała rady seniorów, z której wynika potrzebna określonych działań[2] ,

• w Województwie Dolnośląskim: „Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku”

W ramach tego konkursu gminy i powiaty mogą otrzymać wsparcie np. w zakresie tworzenia rady seniorów[3] ,

• w Województwie Podlaskim: konkurs „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”

Środki przeznaczone są na wsparcie zadań własnych gmin o charakterze bieżącym, które wynikają z inicjatyw rad seniorów. Finansowanie obejmuje działania niezwiązane z inwestycjami, takie jak szkolenia, warsztaty, kampanie prozdrowotne czy inne przedsięwzięcia aktywizujące osoby starsze[4] . 

Podjęcie przez Samorząd Województwa Małopolskiego wnioskowanej inicjatywy doskonale wpisywałoby się w całokształt prowadzonej przez Województwo polityki senioralnej. W Strategii Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” podnosi się m.in. że „ważnym elementem działań na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu seniorów jest ich aktywizacja, ukierunkowana na podtrzymanie sprawności intelektualnej i fizycznej oraz uczestnictwa w życiu społecznym”. Jako wyzwanie wskazuje się natomiast konieczność tworzenia systemowych rozwiązań w zakresie aktywności społecznej osób starszych. Natomiast w Programie strategicznym Srebrna Małopolska 2030 sformułowano postulat zwiększenia roli osób starszych w życiu publicznym i wskazano, iż wymiernym efektem polityki senioralnej są rady seniorów, za pomocą których realizowana jest zarówno partycypacja obywatelska (rozumiana jako oddolna inicjatywa polegająca na uczestnictwie w podejmowaniu decyzji publicznych dotyczących samych uczestników), jak i rzecznictwo seniorów (rozumiane jako tworzenie korzystnych dla nich regulacji).

Warto podkreślić, że Małopolska od lat pełni rolę lidera w zakresie wdrażania pionierskich rozwiązań skierowanych do osób starszych. Jednym z przykładów takich inicjatyw jest np. konkurs „Małopolska uczy i pomaga przez całe życie”, w którym – po raz pierwszy w skali kraju – sformułowano osobny priorytet dedykowany uniwersytetom trzeciego wieku. Pokazuje to nie tylko wyczulenie regionu na potrzeby osób starszych, ale również gotowość do podejmowania nowatorskich działań, tworzenia adekwatnych procedur oraz wdrażania innowacyjnych instrumentów wsparcia. Samorząd Województwa Małopolskiego posiada więc zarówno doświadczenie, jak i instytucjonalną odwagę do realizowania polityki senioralnej opartej na dialogu i partycypacji.

Biorąc pod uwagę powyższe, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku wnosi o rozważenie podjęcia następujących działań:

• powołanie zespołu roboczego ds. opracowania formuły konkursu, z udziałem przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie oraz środowisk senioralnych, w tym przedstawicieli rad seniorów i organizacji pozarządowych;
• zabezpieczenie środków finansowych w budżecie Województwa Małopolskiego na rok 2026 z przeznaczeniem na realizację konkursu wspierającego działania rad seniorów;
• ogłoszenie otwartego konkursu ofert np. pod nazwą „Małopolska dla Seniorów – Wsparcie Rad Seniorów 2026”, skierowanego do jednostek samorządu terytorialnego, przy formalnym zaangażowaniu rad seniorów jako inicjatorów zgłaszanych projektów;
• zapewnienie szerokiej promocji konkursu wśród małopolskich jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji działających na rzecz osób starszych, w celu zwiększenia zasięgu i efektywności tego instrumentu wsparcia.

Wyrażamy przekonanie, iż zaproponowane działania przyczynią się do wzmocnienia pozycji rad seniorów jako istotnych partnerów w lokalnej polityce senioralnej, a także pozwolą na skuteczniejsze wykorzystanie ich potencjału doradczego, konsultacyjnego i inicjatywnego. Jesteśmy głęboko przekonani, że realizacja powyższych postulatów wpłynie również pozytywnie na integrację środowisk senioralnych w Małopolsce oraz na rozwój szeroko rozumianej partycypacji obywatelskiej osób starszych w życiu publicznym regionu.

---

[1] https://mazovia.pl/pl/bip/zalatw-sprawe/zdrowie-i-polityka-spoleczna/mazowsze-dla-seniorow/mazowsze-dla-seniorow-2025-nabor-wnioskow-1.html

[2] https://rops.pomorskie.eu/2025/01/28/pomorskie-rady-seniorow-2025/

[3] https://umwd.dolnyslask.pl/organizacje-pozarzadowe/dolnoslaska-spoleczna-rada-senioralna/aktualnosci/artykul/nabor-wnioskow-w-ramach-programu-wsparcia-rad-seniorow-na-dolnym-slasku-3/

[4] https://podlaskie.eu/spoleczenstwo/konkurs-wspolpraca-z-podlaskimi-radami-seniorow.html

Zadanie publiczne pn. Polskie Forum Seniorów sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030, Priorytet 4.