Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Lubuskiego.

Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Lubuskiego.

[read_more]

ADRESACI:
Zarząd Województwa Lubuskiego      

SPRAWA:  
Rekomendacja dobrej praktyki w zakresie wsparcia inicjatyw podejmowanych przez rady seniorów działające na terenie Województwa Lubuskiego.

UZASADNIENIE:

Od ponad dziesięciu lat polskie przepisy umożliwiają powoływanie rad seniorów jako ważnej instytucjonalnej formy udziału osób starszych w życiu publicznym oraz w lokalnych procesach decyzyjnych. Organy te, wprowadzone do ustawy o samorządzie gminnym nowelizacją z dnia 11 października 2013r., pełnią istotną funkcję doradczą i opiniodawczą wobec jednostek samorządu terytorialnego. Przedmiotowa zmiana legislacyjna była przełomowym krokiem w kierunku wzmocnienia partycypacji obywatelskiej – dała seniorom realne narzędzie do zgłaszania potrzeb i wyrażania stanowisk. W 2023r. możliwość tworzenia rad seniorów została rozszerzona także na poziom powiatów i województw, co stanowi strategiczną odpowiedź na proces starzenia się społeczeństwa i rosnące oczekiwania środowisk seniorskich. Dynamiczny przyrost liczby rad seniorów jednoznacznie potwierdza trafność tego rozwiązania oraz jego znaczący wpływ na kształtowanie lokalnej polityki społecznej.

Rady seniorów odgrywają kluczową rolę w lokalnym systemie polityki społecznej, tworząc przestrzeń dla aktywnego uczestnictwa osób starszych w kształtowaniu strategii i działań samorządu. Dzięki ich zaangażowaniu seniorzy mają możliwość współtworzenia programów, zgłaszania postulatów oraz wskazywania priorytetowych obszarów wymagających wsparcia. Organy te pełnią funkcje konsultacyjne, doradcze i inicjatywne – zarówno poprzez opiniowanie spraw dotyczących osób starszych, jak i przedstawianie własnych propozycji rozwiązań i działań. Niezależnie od poziomu działania, ich podstawową misją jest reprezentowanie interesów seniorów, wzmacnianie ich podmiotowości oraz rozwijanie dialogu międzypokoleniowego. W efekcie rady seniorów stanowią fundament lokalnej polityki senioralnej opartej na współpracy, zaangażowaniu obywatelskim i społecznej solidarności.

Pomimo aktywnego udziału w życiu społecznym, rady seniorów pozostają podmiotami bez osobowości prawnej. W praktyce ogranicza to ich możliwości – nie mogą samodzielnie pozyskiwać środków finansowych ani realizować własnych projektów. Funkcjonowanie rad w dużej mierze zależy od wsparcia organizacyjnego i finansowego jednostek samorządu terytorialnego, przy których działają, co w wielu przypadkach uniemożliwia wdrożenie cennych inicjatyw. Wobec rosnących oczekiwań seniorów i potrzeby skutecznej partycypacji społecznej coraz bardziej uzasadnione staje się wprowadzenie rozwiązań systemowych, które zapewnią radom seniorów stabilne zaplecze działania oraz realną możliwość kształtowania polityki społecznej.

W świetle obecnych potrzeb społecznych istotne jest wprowadzanie dedykowanych mechanizmów finansowych i organizacyjnych wspierających inicjatywy rad seniorów. Proponowane rozwiązania mogłyby polegać na udostępnianiu gminom i powiatom środków w formie prostych, przejrzystych procedur grantowych, gdzie podstawą wniosku byłaby uchwała rady seniorów potwierdzająca zgodność projektu z rzeczywistymi potrzebami osób starszych w danym regionie. Taki model wsparcia nie tylko zapewniałby realizację działań odpowiadających oczekiwaniom seniorów, lecz także wzmacniałby pozycję rad jako kluczowych partnerów samorządów w planowaniu i prowadzeniu lokalnej polityki społecznej. Stabilne zaplecze finansowe i organizacyjne umożliwiłoby radom seniorów pełniejsze rozwijanie własnych projektów, inicjowanie nowych działań oraz aktywny udział w monitorowaniu i kształtowaniu polityki senioralnej.

W Województwie Lubuskim, podobnie jak w całym kraju, narasta znacząco liczba osób starszych, co wymaga rozwijania skutecznych działań wspierających ich integrację społeczną oraz aktywne uczestnictwo w życiu regionu. Rady seniorów, dysponujące wiedzą o rzeczywistych potrzebach lokalnych społeczności, stanowią cenne zaplecze eksperckie i inicjatywne, mogące pełnić rolę koordynatorów działań na rzecz seniorów. Ich aktywne włączenie wzmacnia współpracę samorządów z organizacjami pozarządowymi, instytucjami kultury i placówkami ochrony zdrowia, a także umożliwia lepsze dopasowanie projektów do lokalnych potrzeb. Zapewnienie radom seniorów stabilnych i trwałych warunków funkcjonowania pozwoliłoby w pełni wykorzystać ich potencjał jako liderów społecznych, doradców i inicjatorów przedsięwzięć, przyczyniając się do budowy przyjaznej, solidarnej i aktywnej przestrzeni dla osób starszych w Województwie Lubuskim.

Jako dobrą praktykę w przywołanym powyżej zakresie można wskazać mechanizmy już funkcjonujące w innych województwach, np.:

1. w Województwie Mazowieckim: Samorządowy Instrument Wsparcia Inicjatyw Rad Seniorów „Mazowsze dla seniorów”

Działanie to polega na udzielaniu powiatom, gminom, miastom na prawach powiatu z terenu województwa mazowieckiego oraz dzielnicom m.st. Warszawy, pomocy finansowej przeznaczonej na realizację bieżących zadań własnych ww. jednostek samorządowych, będących inicjatywą rad seniorów^[1],

2. w Województwie Pomorskim: „Pomorskie Rady Seniorów 2025”

Ideą konkursu jest promowanie partycypacji społecznej osób starszych, upowszechnianie aktywności seniorów oraz polityki senioralnej poprzez wspieranie inicjatyw rad seniorów oraz polepszenie jakości życia mieszkańców regionu w wieku senioralnym. Wnioski mogą składać wyłącznie te gminy i powiaty, w których funkcjonują rady seniorów – załącznikiem do wniosku jest stosowna uchwała rady seniorów, z której wynika potrzeba określonych działań^[2],

3. w Województwie Dolnośląskim: „Program Wsparcia Rad Seniorów na Dolnym Śląsku”

W ramach tego konkursu gminy i powiaty mogą otrzymać wsparcie np. w zakresie tworzenia rady seniorów^[3],

4. w Województwie Podlaskim: konkurs „Współpraca z Podlaskimi Radami Seniorów”

Środki przeznaczone są na wsparcie zadań własnych gmin o charakterze bieżącym, które wynikają z inicjatyw rad seniorów. Finansowanie obejmuje działania niezwiązane z inwestycjami, takie jak szkolenia, warsztaty, kampanie prozdrowotne czy inne przedsięwzięcia aktywizujące osoby starsze^[4].   

Zaangażowanie Samorządu Województwa Lubuskiego w proponowaną inicjatywę stanowiłoby naturalne i logiczne rozwinięcie dotychczasowych działań podejmowanych na rzecz osób starszych w regionie mając jednocześnie silne oparcie w obowiązujących dokumentach strategicznych. W Strategii Rozwoju Województwa Lubuskiego 2030 w celu strategicznym 2. Region silny w wymiarze społecznym oraz bliski obywatelowi wskazuje się m.in., iż wraz z postępującym zjawiskiem starzenia się społeczeństwa coraz więcej uwagi wymaga regionalna polityka senioralna, zapewniająca warunki do zdrowego i godnego starzenia się. Wynikiem kompleksowego wsparcia osób starszych będzie zwiększenie ich bezpieczeństwa, zdrowia i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Planowane działania ukierunkowane na włączenie społeczne i zawodowe zapewnią kompleksową pomoc osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym i pozwolą rozwinąć oraz zmodernizować infrastrukturę społeczną adekwatnie do istniejących uwarunkowań społeczno-demograficznych. Natomiast w celu operacyjnym 2.6: Wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i poczucia tożsamości regionalnej wymienia się np. następujące kierunki interwencji:

1. Wspieranie działań na rzecz zwiększenia aktywności i partycypacji obywatelskiej w życiu publicznym i społecznym:

• zwiększenie świadomości znaczenia kapitału społecznego,
• rozwój i wzmacnianie zorganizowanych form aktywności obywatelskiej,
• działania na rzecz zwiększenia poziomu zaufania społecznego do instytucji publicznych,
• promocja budżetu obywatelskiego.

2. Wzmacnianie współpracy administracji publicznej z podmiotami III sektora (również podmiotów ekonomii społecznej), m.in. poprzez zlecanie zadań publicznych.

3. Uczestnictwo sektora pozarządowego w procesach opiniotwórczo-doradczych.

Przedmiotowy wniosek wpisuje się również bezpośrednio w Strategię Polityki Społecznej Województwa Lubuskiego na lata 2021-2030. W ww. dokumencie sformułowano Cel strategiczny I. Poprawa jakości życia seniorów a w jego ramach następujące kierunki działań:

1. Rozwój warunków sprzyjających aktywnemu i pełnemu uczestnictwu seniorów w życiu społecznym oraz promowanie pozytywnego wizerunku seniorów (planowane działania, np.: organizacja konkursów dla seniorów, włączanie seniorów w promocję regionalnej polityki senioralnej dzięki działalności Lubuskiej Społecznej Rady Seniorów, Lubuskiego Sejmiku Seniorów).
2. Zwiększenie dostępności, zakresu i różnorodności usług społecznych w oparciu o indywidualną analizę potrzeb seniorów (planowane działania, np.: wspieranie idei upowszechniania deinstytucjonalizacji usług społecznych).
3. Realizacja wojewódzkich programów skierowanych do seniorów (planowane działania, np.: realizacja wojewódzkich programów na rzecz seniorów).

Niniejszy wniosek jest zatem bezpośrednią odpowiedzią na pewne potrzeby i wyzwania zdiagnozowane w przytoczonych powyżej dokumentach strategicznych.

Biorąc zatem pod uwagę przedstawione argumenty, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń UTW zachęca do rozważenia wdrożenia rozwiązań wzmacniających rozwój partycypacji senioralnej w regionie, w szczególności poprzez:

1. powołanie zespołu roboczego odpowiedzialnego za opracowanie założeń konkursu, z udziałem np. przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Zielonej Górze oraz reprezentantów środowisk senioralnych, w tym rad seniorów i organizacji pozarządowych;
2. zabezpieczenie odpowiednich środków finansowych w budżecie Województwa Lubuskiego na rok 2026, przeznaczonych na realizację konkursu wspierającego inicjatywy rad seniorów;
3. ogłoszenie otwartego konkursu ofert – np. pod nazwą „Lubuskie dla Seniorów – Wsparcie Rad Seniorów 2026” – skierowanego do jednostek samorządu terytorialnego, przy obligatoryjnym zaangażowaniu rad seniorów jako autorów lub współautorów zgłaszanych projektów;
4. przeprowadzenie szerokiej kampanii informacyjno-promocyjnej dotyczącej konkursu, skierowanej do samorządów Województwa Lubuskiego oraz organizacji działających na rzecz osób starszych, co pozwoli zwiększyć jego zasięg, rozpoznawalność i skuteczność.

Wdrożenie proponowanych działań w znaczący sposób wzmocni rolę rad seniorów jako partnerów samorządów w kształtowaniu i realizacji polityki senioralnej. Umożliwi pełniejsze wykorzystanie ich doświadczenia w obszarze doradztwa, konsultacji oraz inicjatyw społecznych. Wprowadzone rozwiązania staną się jednocześnie impulsem do pogłębiania współpracy i integracji środowisk senioralnych w Województwie Lubuskim, zwiększając ich aktywny udział w życiu publicznym regionu.

---

[1] https://mazovia.pl/pl/bip/zalatw-sprawe/zdrowie-i-polityka-spoleczna/mazowsze-dla-seniorow/mazowsze-dla-seniorow-2025-nabor-wnioskow-1.html

[2] https://rops.pomorskie.eu/2025/01/28/pomorskie-rady-seniorow-2025/

[3] https://umwd.dolnyslask.pl/organizacje-pozarzadowe/dolnoslaska-spoleczna-rada-senioralna/aktualnosci/artykul/nabor-wnioskow-w-ramach-programu-wsparcia-rad-seniorow-na-dolnym-slasku-3/

[4] https://podlaskie.eu/spoleczenstwo/konkurs-wspolpraca-z-podlaskimi-radami-seniorow.html

Projekt pn. Rozwijamy  partycypację przez aktywną edukację! dofinansowany ze środków rządowego programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni+” na lata 2021-2025. Edycja 2025.