Opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw.

Opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw.

[read_more]

ADRESAT:
Minister  Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

SPRAWA:  
Opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw.

UZASADNIENIE:

W dniu 27 marca 2026r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji zamieszczono projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw, który jednocześnie został skierowany do konsultacji publicznych[1]. Jak wskazano w załączonym do przedmiotowego projektu dokumencie pn. Ocena sutków regulacji „Celem projektu ustawy jest wdrożenie pierwszego etapu reformy systemu pomocy społecznej, ukierunkowanego na zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych, poprawę efektywności działań pomocowych oraz zapewnienie skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Projekt stanowi odpowiedź na liczne postulaty zgłaszane przez szereg lat przez stronę społeczną (w tym różne grupy społeczne, w szczególności: osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, osoby w kryzysie bezdomności, osoby w kryzysie zdrowia psychicznego, czy osoby opuszczające pieczę zastępczą), przedstawicieli samorządów wszystkich szczebli oraz pracowników socjalnych i przedstawicieli innych zawodów pomocowych. Proponowane rozwiązania uwzględniają również wnioski zawarte m.in. w raportach Najwyższej Izby Kontroli, wystąpieniach generalnych i stanowiskach Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka.”

Z perspektywy osób starszych szczególnie istotny jest kontekst dynamicznych zmian demograficznych, w tym postępującego procesu starzenia się społeczeństwa, który w najbliższych latach będzie jednym z kluczowych wyzwań dla polityki społecznej państwa. Wzrastająca liczba seniorów, często zmagających się z wielochorobowością, ograniczeniami funkcjonalnymi, obniżoną sprawnością czy samotnością, wymaga nie tylko zwiększenia skali wsparcia, ale przede wszystkim jego jakościowego przeobrażenia – w kierunku rozwiązań bardziej elastycznych, dostępnych i dostosowanych do indywidualnych potrzeb. Szczególnego znaczenia nabiera również przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu                               i cyfrowemu osób starszych oraz wzmacnianie ich aktywności i samodzielności.

Kluczowe znaczenie ma tu rozwój usług środowiskowych, które umożliwiają osobom starszym jak najdłuższe pozostanie w miejscu zamieszkania, co jest zgodne zarówno z ich preferencjami, jak i z zasadą godnego starzenia się. Rozwiązania te pozwalają ograniczyć konieczność korzystania z opieki instytucjonalnej, sprzyjają utrzymaniu więzi społecznych oraz poprawiają jakość życia seniorów. W obecnych realiach społecznych i ekonomicznych, przy rosnących kosztach opieki oraz niedoborach kadrowych w systemie, rozwój takich form wsparcia staje się nie tylko pożądany, ale wręcz niezbędny dla zapewnienia stabilności i efektywności całego systemu pomocy społecznej.

W opiniowanym projekcie ustawy zaproponowano szeroki pakiet zmian, obejmujący zarówno uporządkowanie i rozwój dotychczasowych rozwiązań, jak i wdrożenie nowych instrumentów wsparcia. Wśród najważniejszych obszarów zmian należy wskazać:

1/ Wprowadzenie nowych definicji ustawowych w tym m.in. deinstytucjonalizacja, osoby w kryzysie bezdomności, osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu czy streetworking, co przyczynić się powinno do większej przejrzystości i spójności systemu.

2/ Uporządkowanie zasad opracowywania strategii polityki społecznej oraz lokalnych planów rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji, wraz z jednoznacznym określeniem ról poszczególnych instytucji.

3/ Rozwój i uporządkowanie systemu mieszkań wspomaganych i treningowych, jako istotnego elementu wsparcia środowiskowego.

4/ Wzmocnienie środowiskowych form wsparcia oraz uporządkowanie zasad funkcjonowania instytucji całodobowych.

5/ Wsparcie i rozwój zawodowy kadr pomocy społecznej.

6/ Uproszczenie procedur oraz zwiększenie dostępu do świadczeń.

Po zapoznaniu się z kierunkami i szczegółami proponowanych, obszernych zmian, Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku wyraża pozytywną opinię o projekcie ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw. Przedłożone rozwiązania należy ocenić jako istotne z punktu widzenia środowiska seniorów – wzmacniają one bowiem podejście oparte na deinstytucjonalizacji, które sprzyja zachowaniu samodzielności i godności osób starszych. Rozwój usług środowiskowych, mieszkań wspomaganych oraz nowych form pracy socjalnej odpowiada na realne potrzeby tej grupy, ograniczając ryzyko izolacji społecznej i wykluczenia. Istotne jest także zwiększenie dostępności usług oraz uproszczenie procedur, co w praktyce może przełożyć się na łatwiejsze korzystanie ze wsparcia przez osoby starsze, często napotykające bariery formalne i organizacyjne.

Jednocześnie, mając na uwadze dalsze prace legislacyjne, rekomendujemy:

• zapewnienie stabilnego i adekwatnego finansowania rozwoju usług środowiskowych, szczególnie na poziomie lokalnym,
• wzmocnienie działań na rzecz przeciwdziałania samotności i izolacji seniorów, w tym rozwój inicjatyw integracyjnych i międzypokoleniowych,
• uwzględnienie roli organizacji pozarządowych, w tym Uniwersytetów Trzeciego Wieku, jako partnerów w realizacji usług społecznych,
• rozwój systemu wsparcia dla opiekunów nieformalnych osób starszych,
• monitorowanie wdrażania reformy z uwzględnieniem realnych potrzeb i doświadczeń seniorów.

Wyrażamy nadzieję, że dalsze prace nad projektem ustawy będą prowadzone z uwzględnieniem głosu środowisk senioralnych oraz przyczynią się do stworzenia nowoczesnego, spójnego i efektywnego systemu wsparcia społecznego, odpowiadającego na wyzwania współczesności.

---

[1] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12408603/katalog/13194468#13194468

Zadanie publiczne pn. Ogólnopolskie Forum Trzeciego Wieku sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju  Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030, edycja 2025.