Diagnoza funkcjonowania GRS w województwie

Rekomendacja dotycząca przeprowadzenia diagnozy funkcjonowania gminnych rad seniorów w województwie. Dobra praktyka: Raport o działalności rad seniorów w gminach Małopolski w 2023 roku.

[read_more]

ADRESACI:

Zarządy Województw: dolnośląskiego, kujawsko-pomorskiego, lubelskiego, lubuskiego, łódzkiego, mazowieckiego, opolskiego, podkarpackiego, podlaskiego, pomorskiego, śląskiego, świętokrzyskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego, zachodniopomorskiego.

SPRAWA: 

Rekomendacja dotycząca przeprowadzenia diagnozy funkcjonowania gminnych rad seniorów w województwie. Dobra praktyka: Raport o działalności rad seniorów w gminach Małopolski w 2023 roku.

UZASADNIENIE

W bieżącym roku mija 10 lat od uchwalenia  przez Sejm RP podstaw prawnych umożliwiających tworzenie rad seniorów na szczeblu gminnym. W pracach nad przygotowaniem nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym w tym zakresie aktywny udział brali przedstawiciele środowiska Uniwersytetów Trzeciego Wieku, w tym Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW. W związku z nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym (ustawa z dnia 11 października 2013 r.) dokonana została istotna zmiana,  w wyniku której po art. 5b dodano  art. 5c w brzmieniu:

„1. Gmina sprzyja solidarności międzypokoleniowej oraz tworzy warunki do pobudzania aktywności obywatelskiej osób starszych w społeczności lokalnej.

2. Rada gminy, z własnej inicjatywy lub na wniosek zainteresowanych środowisk, może utworzyć gminną radę seniorów.
3. Gminna rada seniorów ma charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny.
4. Gminna rada seniorów składa się z przedstawicieli osób starszych oraz przedstawicieli podmiotów działających na rzecz osób starszych, w szczególności przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz podmiotów prowadzących uniwersytety trzeciego wieku.
5. Rada gminy, powołując gminną radę seniorów, nadaje jej statut określający tryb wyboru jej członków i zasady działania, dążąc do wykorzystania potencjału działających organizacji osób starszych oraz podmiotów działających na rzecz osób starszych, a także zapewnienia sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów.
6. Rada gminy może w statucie jednostki pomocniczej upoważnić ją do utworzenia rady seniorów jednostki pomocniczej. Przepisy ust. 3–5 stosuje się odpowiednio.”

Ustawa weszła  w życie z dniem 30 listopada 2013 roku co sprawiło, iż od grudnia 2013r. roku w oparciu o te nowe przepisy mogły być tworzone gminne rady seniorów. Przedmiotowe zmiany w całej rozciągłości wpisały się  w „Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014-2020” przyjęte Uchwałą Nr 238 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. (M.P. 2014 poz. 118). Był to pierwszy dokument rządowy w naszym kraju dotyczący szeroko rozumianej  polityki senioralnej.

Kolejną nowelizacją ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym  i ustawy o samorządzie województwa z dnia 9 marca 2023 roku, ustawodawca rozszerzył możliwość tworzenia rad seniorów na szczebel powiatu i województwa. Przedmiotowa nowelizacja wprowadziła również przepis, zgodnie z którym rady gmin, rady powiatów i sejmiki województw są zobowiązane do utworzenia rady seniorów, jeśli z wnioskiem w tym zakresie wystąpi określona liczba osób. Powołane wyżej przepisy wyposażają także rady seniorów w nowe narzędzia obejmujące w szczególności możliwość kierowania zapytań lub wniosków w formie uchwały, na które władze samorządowe mają obowiązek udzielenia odpowiedzi. Jednocześnie urzędy gmin, starostwa powiatowe i urzędy marszałkowskie zostały zobowiązane do zapewnienia obsługi administracyjno- biurowej rad seniorów i pokrywania ich kosztów. ( Dz.U. 2023 poz.572). Istotną zmianą wprowadzoną przepisami ustawy z dnia 9 marca 2023r. było dodanie do katalogu zadań własnych gminy, powiatu i województwa zadania pod nazwą „polityka senioralna”. Ustawa wprowadzająca opisane wyżej zmiany weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2023 roku.

Z danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji  wynika, że pod koniec 2022 r. liczba gminnych rad seniorów wynosiła 456[1] – oznacza to, iż takie rady działają w ok. 18% gmin w Polsce. W latach 2014-2019 ich liczba miała wyraźną tendencję rosnącą, ale w kolejnych latach (obejmujących okres pandemii) dynamika ich tworzenia spadła.                                                    

Na wniosek Zarządu Województwa Małopolskiego i Małopolskiej Rady ds. Polityki Senioralnej w roku 2023 w gminach Małopolski zostało wdrożone profesjonalne badanie rad seniorów, które przeprowadziło Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego. Na ogólną liczbę 182 gmin w tym: 14 miejskich, 50 miejsko-wiejskich, 118 wiejskich, w badaniu wzięło udział  171 gmin, w tym  wszystkie gminy miejskie, 47 gmin miejsko-wiejskich oraz 110 gmin wiejskich. Zarząd Województwa Małopolskiego zdecydował się ponadto opracować nowy program strategiczny pt. „Srebrna gospodarka 2030”, stanowiący uszczegółowienie Strategii Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” m.in. w zakresie zmian demograficznych i starzenia się populacji Małopolski, potrzeb zdrowotnych i opiekuńczych osób starszych, aktywizacji społecznej, zawodowej czy kształtowania przestrzeni przyjaznej starzeniu. Wyniki badań i analiz zamieszczonych w Raporcie „Rady seniorów w gminach Małopolski w 2023 roku” będą przydatne przy projektowaniu dalszych działań województwa w kontekście „srebrnej gospodarki”, ale przede wszystkim dostarczają już teraz wiele informacji o aktywności seniorów w gminach Małopolski, problemach czy barierach, jakie napotykają rady seniorów, a wreszcie – o wyzwaniach, jakie stoją przed nimi w najbliższych latach.

Raport jest dostępny na stronie:

https://www.obserwatorium.malopolska.pl/wp-content/uploads/2023/08/Raport_rady-seniorow_press-1.pdf

Mając na uwadze powyższe Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku po konsultacji z Polskim Forum Seniorów rekomenduje jako przykład  dobrej praktyki: Raport „Rady seniorów w gminach Małopolski w 2023 roku” i poddaje do rozważenia przeprowadzenie podobnego badania na  terenie Województwa. Uzyskane w ten sposób wyniki i diagnozy mogłyby zostać wykorzystane w procesie planowania bieżących i przyszłych działań z zakresu polityki senioralnej Województwa.